Op zoek naar Snowden in de transitzone van Moskouse luchthaven Sjeremetjevo

AP-journalist Ian Phillips ging in de transitzone van de Moskouse luchthaven Sjeremetjevo op zoek naar klokkenluider Edward Snowden. Hij bracht 21 uur door in de transitzone van de luchthaven. Lees hier zijn reportage.

Een surrealistische, bijna orwelliaanse ervaring. Als Snowden daadwerkelijk nog altijd in de transitzone verblijft, dan wijkt dat weinig af van een gevangenisstraf. Vermoedelijk houdt Snowden zich schuil in een vleugel van het Novotel-hotel die speciaal voor reizigers is die in Rusland een overstap maken, maar geen visum hebben.

"Een interessante route, meneer Phillips", zei de dame achter de balie van de luchthaven. "Dit wekt achterdocht." Ze trekt haar wenkbrauw op en kijkt nog eens naar mijn reisplan, waar een tussenstop van 21 uur in Moskou is ingepland, voordat ik verder vlieg naar Oekraïne. "Waarom zou iemand zo lang in de transitzone willen blijven? Er zijn zoveel eerdere aansluitingen die u had kunnen nemen. Dit is vreemd gedrag."

Na bijna twee uur wachten in de terminal word ik - als enige - opgepikt door een bus. Langzaam rijden we over het asfalt, door een hek, langs elektronische poortjes, voorzien van prikkeldraad en beveiligingscamera's.

Verboden terrein
Het hoofdgebouw van het Novotel is verboden terrein. De speciale vleugel van het hotel voor reizigers zonder visum heeft wat weg van een gevangenis: je bent verplicht in je kamer te blijven. Het enige wat mag, is een wandelingetje op de gang. Drie camera's volgen elke beweging die je maakt en de beelden worden naar een groot scherm doorgestuurd. Een bordje aan de wand vertelt me dat in een noodgeval de zware, afgesloten deuren naar de liften worden geopend.

Als ik mijn kamer probeer te verlaten, veert een bewaker op. Ik vraag hem waarom ik geen antwoord krijg van de roomservice en of er geen andere manier is om wat te eten te krijgen. Hij gromt: "Doorkiesnummer 70!" Ik erger de man door te vragen naar de WiFi, die niet werkt. Opnieuw een grom. "Doorkiesnummer 75!"

"Maakt u zich geen zorgen meneer Phillips", had de dame achter de balie nog gezegd. "We hebben al uw gegevens en alle informatie. We komen u vrijdag om zes uur halen, een uur voordat uw aansluitende vlucht vertrekt." Het is nu middernacht en ik begin geïrriteerd te raken. Ik voel me gevangen in mijn kamer waar de lucht niet lijkt te bewegen. De dubbele ramen zitten potdicht. De prijs voor de kamer is buitensporig: driehonderd dollar voor een nacht. Daar komt nog eens vijftig procent bovenop, omdat ik pas na het middaguur weer vertrek. "Kan ik na twaalven niet gewoon wachten in de lobby?", vroeg ik de receptioniste bij het inchecken in het hotel. "Natuurlijk niet", antwoordde ze. "U heeft geen visum. U blijft in uw kamer totdat u wordt opgehaald."

Ik kijk uit het raam. Als Snowden hier is en hetzelfde uitzicht heeft, dan kan hij de vertrekhal zien. Op een groot billboard staat een rode 4x4, die langs een zeeweg rijdt. De parkeerplaats eronder staat vol met auto's. Een man in een groene overall geeft een stukje uitgedroogd gras water. Het is een komen en gaan van voertuigen.

Geen spoor van Snowden
Een kamermeisje heeft me zojuist een theezakje gebracht. Op een lijst die op haar trolley ligt, zet ze een vinkje bij mijn kamernummer. Er staan geen namen op de lijst, alleen nummers en vertrekdata. Een snelle blik leert me dat er maar enkele tientallen mensen in de vleugel verblijven. Een paar kamers op mijn etage zijn duidelijk in gebruik. Voor de deuren liggen dienbladen waar vorige avond het eten op werd gebracht. Van Snowden echter geen spoor.

De bewaker laat me in de gang even mijn benen strekken. De bordjes aan de muren wrijven het er nog eens in. Onder een prachtige foto van de skyline van Moskou en het Rode Plein staat een tekst: "Als u wilt zien welke faciliteiten ons hotel allemaal te bieden heeft, dan raden wij u sterk aan voordat u naar Moskou vliegt een visum aan te vragen." Dan zie ik een lijst met regeltjes aan de muur hangen: ik mag naar buiten voor een sigaret!

Regel 6: Het is mogelijk om een keer per uur vijf minuten lang een sigaret te roken, vanaf het hele uur en begeleid door een beveiliger. Ik rook niet, maar dit is een kans om eindelijk van deze etage af te komen. Als ik de bewaker vraag om mij te vergezellen wordt dit echter bot geweigerd. "Nee", is het enige antwoord van de bewaker. Ik bel de receptie. "U heeft een visum nodig om naar buiten te gaan en te roken, meneer Phillips", legt de receptioniste me uit.

Als hij hier is, dan kan Snowden in ieder geval naar een paar internationale tv-zenders kijken. Ook de roomservice is redelijk uitgebreid en tegelijkertijd de enige mogelijkheid om in deze vleugel van het hotel iets te eten te krijgen. Maar na een week zou hij wel eens verveeld kunnen raken. Daarnaast zou hij een creditcard nodig hebben, of een hele stapel roebels. De menukeuze: buffelmozarella met pestodressing, 720 roebel (bijna zeventien euro), een ribeye, vijftienhonderd roebel (35 euro), een miniatuurflesje Hennesy cognac, 2420 roebel (bijna zestig euro).

Ik heb alle kamers op mijn etage gebeld in de hoop Snowden te pakken te krijgen. Niemand nam op, behalve toen ik het nummer van de bewaker draaide. De verdieping erboven: zelfde resultaat. Ik kreeg slechts een paar vermoeide en chagrijnige Russen aan de lijn. "Da? Da? Da?" ("Ja? Ja? Ja?").