Onze opinie: "Gun Trump het voordeel van de twijfel"

Hoeveel zwaarder kan een politieke aardschok zijn dan die waarmee de wereld vandaag is ontwaakt? De Amerikaanse democratie heeft er wellicht haar meest merkwaardige en gedenkwaardige verkiezingsnacht ooit opzitten. De Democraten hebben verloren, de Republikeinen niet echt gewonnen. De triomf van Donald Trump is die van een man alleen. Zijn strijd was die van één tegen allen. Tegen zijn eigen partijgenoten. Tegen Hillary Clinton en haar Bill. Tegen Barack Obama en Michelle. Tegen weldenkend Hollywood. Tegen de verzamelde rockers en rappers. Tegen de media. Tegen de peilingen. Tegen het establishment. Tegen Het Systeem. Tegen alle verwachtingen in. Against all odds.

Dat zegt iets over Trump, maar veel meer nog over het land dat hij vier jaar lang gaat leiden, misleiden, vrezen velen. Zijn overwinning is de opengebarsten zweer die al jaren aan het etteren was, niet alleen in Amerika maar ook in grote delen van Europa. Ze is een stomp in de maag van de klassieke politiek. Ze is de opgestoken middenvinger van een bevolking die vervreemd is van haar leiders en vice versa. En ja, daar zitten veel bange blanke mannen tussen, maar met hun steun alleen had Donald Trump het nooit gehaald. Ook vrouwen hebben voor hem gestemd. Ook Hispanics. Ook migranten. Allemaal groepen die hij onderweg naar het Witte Huis zonder pardon heeft geschoffeerd. Ongestraft, blijkt nu. Het zegt veel over de aantrekkingskracht van Trump als alternatief, als breuk met alles wat voorafging, en het zegt alles over de afkeer van Hillary Clinton, van wie ze is en van waar ze voor staat: politics as usual. De eerste dag van de politicus Trump was ook de laatste dag van de politica Clinton.

Onvrede

Naar klassiek-politieke normen heeft Donald Trump in zijn campagne nochtans alles fout gedaan en verknald wat hij kon verknallen. Dachten de analisten. Dit zagen ze - zagen we - niet aankomen. Zoals ook weinigen de brexit hadden zien aankomen. Zoals ook velen zich maar blijven verbazen over de tegenbeweging die intussen zowat overal is opgestaan, links zowel als rechts, van Syriza en Podemos tot Wilders, Le Pen en de Alternative für Deutschland. De verkiezing van Trump moet ook in Europa de laatste ingedommelde politici doen wakker schrikken, zij die nog altijd denken dat de malcontente massa straks wel weer bijdraait. Al hun onvrede, al hun frustratie, al hun hoop op iets compleet anders en beters, op iets dat hen geruststelt en perspectief biedt, hebben de Amerikanen gisteren in de handen van een zakenman, een showman, een niet-politicus gelegd.

Makeover

In zijn eentje heeft Trump de machtigste democratie ter wereld naar zijn hand gezet. Dat is niet alleen een stunt maar ook een signaal zonder voorgaande. Het is Amerika en de rest van de wereld geraden om de man in zijn functie eindelijk ernstig te nemen en niet langer hooghartig weg te zetten als een nitwit, een clown of een provocateur, hoe moeilijk dat ook is na al wat hij het voorbije anderhalf jaar heeft uitgekraamd. Want de vijfenveertigste president van de Verenigde Staten mag dan net als zijn vierenveertig voorgangers een man zijn, maar een man als een ander is hij niet. Mister President is grofgebekt en ongemanierd, is niet van zijn eerste leugen gestorven, is trots op alle belastingen die hij ooit heeft ontweken en vindt - nee, vond - dat de plaats van de vrouw die hij vannacht heeft verslagen in de cel is. Dat wordt meer dan vervellen. Een extreme makeover wacht hem.

Kan hij dat? Wil hij dat? Zal hij dat? Hij is er gisteravond in zijn overwinningsspeech alvast aan begonnen met een voor hem atypische ingetogenheid, woorden van dankbaarheid voor zijn tegenstandster inbegrepen. Doemdenkers vrezen dat Trump een wereld van verschil zal maken, in eigen land en daarbuiten. Maar om het met Barack Obama te zeggen, lang voor het resultaat vaststond: "Wat er ook gebeurt, ook morgen gaat de zon gewoon weer op." Alleen zal ze niet voor iedereen even fel schijnen. Jazeker, president Trump zal heel andere accenten leggen dan president Obama deed en dan president Clinton zou gedaan hebben. Maar de kans is klein dat hij Amerika onherkenbaar zal veranderen of, zoals zijn tegenstanders vrezen, onherstelbaar zal verminken. Zijn stoutste dromen en zijn wildste plannen zal hij op de stoep voor het Witte Huis moeten achterlaten.

Steun

Trump is president geworden zonder de steun van zijn partij, maar wil hij wat dan ook veranderen, dan zal hij de steun van diezelfde partij nodig hebben, van zijn republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Gratis zal hij die niet krijgen. Trump zal water in de wijn moeten doen. Als president zal hij straks met tegenzin worden herinnerd aan zijn felste uitspraken en zijn meest roekeloze beloftes. Veel kans dat zijn meest fervente kiezers hem over vier jaar een underachiever zullen vinden die heeft meegedraaid in het systeem dat hij zelf placht te verfoeien. Veel kans dat zijn meest fervente tegenstanders van de weeromstuit tot de vaststelling zullen komen dat het erger had gekund.

Trump is niet de eerste Amerikaanse president die door de buitenwereld sceptisch wordt onthaald. Ook Ronald Reagan heette ooit een miscast te zijn, een mislukte B-acteur die ongeschikt zou zijn voor de job. De geschiedenis oordeelt inmiddels over Reagan als een van de grootste, of op zijn minst een van de populairste presidenten ooit. Ook Donald Trump verdient bij zijn aantreden het voordeel van de twijfel. En wie het hem zelf niet gunt, moet het op zijn minst zijn kiezers gunnen. Wie zelfs daar niet toe bereid is, zet de halve bevolking van de Verenigde Staten weg als de idioten die ze niet zijn. Of Trump het voordeel van die twijfel waardig blijkt, zal niet alleen van hem zelf afhangen, maar evenzeer van wie hem straks omringt, adviseert, corrigeert en ja, ook tempert.

Dat hij de president van alle Amerikanen wil zijn, zei Donald Trump in zijn overwinningsspeech. Dat hoort élke president te zeggen, maar uit zijn mond klonk het hoopvoller en geruststellender dan zowat al wat hij de voorbije maanden heeft gezegd. Niet alleen Amerika maar de hele wereld hoopt dat hij het meent.