Daarom zijn tongbrekers zo moeilijk
Als een potvis in een pispot pist zit de pispot vol met potvispis, Max mixt whiskey in de whiskeymixer of de postkoetskoetsier poetst de postkoets met postkoetspoets. Onderzoekers van de universiteit van Californië (UCSF) gingen na waarom tongbrekers zo moeilijk zijn. Ze ontdekten waar en hoe onze hersenen precies in de fout gaan.
Net zoals een orkest een dirigent nodig heeft om alles vlot te laten verlopen, blijken onze hersenen op een symfonieachtige manier te zorgen voor de coördinatie van lippen, tong, kaken en strottenhoofd bij het articuleren. Vergelijkbaar met een muzikant die een signaal foutief ontvangt, kan ook verwarring ontstaan wanneer het brein boodschappen verstuurt naar spieren die dicht bij elkaar liggen maar verantwoordelijk zijn voor verschillende klanken.
Om na te gaan hoe deze articulatie precies werkt, werd gekeken naar de activiteit van de hersenen bij drie mensen die een hersenoperatie ondergingen om aanvallen van hevige, onbehandelbare epilepsie te stoppen. Hiervoor moet het brein van de patiënt eerst gedetailleerd in kaart worden gebracht aan de hand van een elektrodenmatrix die net onder de schedel werd geplaatst. Een paar weken later werd alles opnieuw verwijderd, samen met het ongezond weefsels dat de aanvallen veroorzaakte.
Taal in kaart gebracht
Door de elektrodenmatrix in te zetten bij het onderzoek naar tongbrekers ontstond een hele nieuwe aanpak voor het bestuderen van hersenactiviteit tijdens het spreken. De drie patiënten kregen een lijst met Engelse lettergrepen voorgeschoteld (bah, dee, goo, ...) terwijl de onderzoekers konden kijken naar de elektrische activiteit. Zo zagen ze hoe verschillende (mede)klinkers verantwoordelijk zijn voor uiteenlopende patronen in het brein.
"We hebben hier misschien wel het Engels gebruikt, maar deze patronen werden al door taalkundigen wereldwijd bekeken. Het zou dus wel eens om universele principes over alle culturen heen kunnen gaan", verklaart dokter Edward Chang, neurochirurg aan de UCSF.
Tongbrekers
De neurale patronen van klinkers en medeklinkers blijken zeer verschillend te zijn, zelfs wanneer we er dezelfde delen van het spraakkanaal voor gebruiken. Dit grote verschil kan verklaren waarom versprekingen zo voorspelbaar zijn. We verwarren doorgaans twee klinkers of medeklinkers, maar verwisselen zelden klinkers voor medeklinkers of omgekeerd. De hersenen lijken onze articulatie bovendien niet te coördineren op basis van klank, maar al naargelang de spieren die we moeten bewegen om iets uit te spreken.
"Tongbrekers zijn dus zo moeilijk omdat de representaties in het brein voor een groot deel overlappen. 'Sss' en 'Shh' worden in de hersenen bijvoorbeeld alletwee herkend al tongpuntklanken. Hierdoor ontstaat er makkelijker verwarring dan bij klanken die door verschillende delen van de tong worden gevormd. Daarom is 'she sells sea shells by the sea shore' zoveel moeilijker dan 'he sells sea snails by the green door'", besluit dokter Chang.
