Auteurs zien amper een cent van hun auteursvergoeding

Bovenop het kabelabonnement betaalt de kijker auteursrechten. Via het auteursrecht kunnen acteurs, regisseurs en andere creatievelingen een "uitgesteld loon" verwerven. Dit terugverdieneffect leidt er onder andere toe dat de auteur zijn culturele creaties kan verder zetten. Maar komen de geïnde gelden wel terecht bij de rechthebbenden? Michiel Bleys (Universiteit Antwerpen) zocht het uit. Conclusie: zelfs een topper als Matthias Schoenaerts ziet amper een cent.

In het artikel 'Er was eens een kabelmaatschappij' dat op 24 september 2012 in verscheidene kranten verscheen, werd door meerdere auteurs het gebrek aan transparantie over de verdeling van de door kabelmaatschappijen geïnde auteursrechten aangeklaagd. Dat er problemen zijn is duidelijk: zowel beheersvennootschappen, omroeporganisaties als kabelmaatschappijen zijn reeds minstens één keer met elkaar in een juridische procedure verwikkeld geraakt.

Vertrouwelijk
"Telenet factureert ongeveer 75 miljoen euro aan auteursrechten per jaar aan zijn abonnees", vertelt Bleys. "Bij Belgacom zit deze bijdrage inbegrepen in een totaalprijs, of pack. Maar dat geld komt niet integraal terecht bij de auteur. Zo bestaat het bedrag dat aan de omroepen betaald wordt uit een commerciële overeenkomst én de dekking van de auteursrechten. Het doorgestorte bedrag wordt door beide bedrijven als vertrouwelijke informatie bestempeld. Auteurs kunnen op die manier onmogelijk te weten komen waar ze recht op hebben."

Reclame
Uit het onderzoek blijkt onder meer dat daar geld voorzien werd om reclame uit te zenden. Deze compensatie staat echter los van auteursrechten en toch wordt ze onder die noemer geplaatst. De omroepen moeten op hun beurt auteursrechten betalen voor het gebruik van beschermde werken tijdens hun uitzendingen. "Op welke manier kan de auteur dan bepalen waar hij recht op heeft als zijn loon ook verwikkeld geraakt met bijvoorbeeld betalingen voor reclameboodschappen?", vraagt Bleys zich af.

Pensioenfonds spijzen
De meeste auteursrechten worden door een beheersvennootschap vertegenwoordigd. Elke beheersvennootschap kan de waarde van zijn repertoire bepalen en hanteert eigen gekozen tarieven voor de berekening van de vergoeding, de inningscriteria, de verdeelbarema's en de repartitieplanning. Daarbovenop heeft het geen verplichting om transparant te communiceren welk aandeel van de rechten ze in beheer heeft. "Vele mensen herinneren zich wellicht nog de reportage van Basta! waarin bewezen werd dat Sabam auteursrechten inde van onbestaande artiesten. Maar zelfs wanneer het geld dan uiteindelijk tot bij de beheersvennootschap geraakt, wil dat niet zeggen dat de auteur dit op zijn bankrekening zal krijgen. Sabam bijvoorbeeld investeerde een aanzienlijk bedrag - geld dat de organisatie niet uitgekeerd kreeg - in pensioensfondsen voor zijn bestuursleden. De Federale Overheidsdienst Economie dient in principe toezicht te houden op de werking van deze beheersvennootschappen. Maar daar schort duidelijk iets aan de regelgeving"

Marktmacht
Telenet heeft volgens Bleys momenteel zoveel marktmacht dat ze eenzijdig kunnen bepalen wat het aan auteursrechten betaalt. "Het is de wereld op zijn kop. Terwijl auteursrechten bedoeld zijn om rechthebbenden billijk te vergoeden, worden ze nu bepaald door een bijna-monopolist. De spelregels worden voornamelijk door het wettelijk kader bepaald. Het is dus belangrijk dat de wetgeving blijft evolueren met de nieuwe technologische mogelijkheden en voortdurend aangepast wordt. Indien de regelgeving tekort schiet, zullen de wetten van de markt immers het heft overnemen, waardoor de auteurs nog verder van huis zijn."

90 euro voor Schoenaerts
Indien men de creativiteit in Vlaanderen echt alle kansen wil geven, moet er voldoende rekening gehouden worden met de financiële zuurstof die terug dient te vloeien naar de makers van deze creatieve producten. Dat is nu geenszins het geval: acteur Matthias Schoenaerts sloot zich tien jaar geleden aan bij een beheersvennootschap en kreeg tot op de dag van vandaag slechts 90 euro aan auteursrechten.