Op stadssafari in Charleroi

Charleroi mag dan de reputatie van lelijkste en meest mismeesterde stad van het land hebben, ze is tegelijkertijd een van de meest fascinerende. Wij trokken op safari door de overblijfselen van de ooit schatrijke hoofdstad van Le Pays Noir.

In Vlaanderen lachen we vaak met Charleroi. 'Corrupte PS-burcht' of 'Chicago aan de Samber' zijn nog de vriendelijkste koosnaampjes voor de grootste stad van Wallonië. Maar ook de Carolo's zelf doen mee. "Bienvenue au capital de la Walbanie", lacht Nicolas Buissart ons toe in de aankomsthal van het station.

Nicolas is de prettig gestoorde initiatiefnemer van de Charleroi Adventure City Safari. Hij is 33 en heeft alleen maar crisissen gekend: fabriekssluitingen, verloedering, criminaliteit.

Maar waarom van de nood geen deugd maken? Dus leidt hij toeristen rond in de stad die hem lief is. Niet naar de basiliek van Sint-Kristoffel met de prachtige Venetiaanse mozaïek, niet langs de art-nouveaupaleisjes in de 'ville haute' en niet naar het vermaarde Fotografiemuseum in Mont-sur-Marchienne, maar eerst naar de 'ville basse'. Steek vanuit het station de Samber over en je stapt in een van de meest verloederde wijken van het land. Tot in de vroege jaren 90 was dit een levendige uitgaansbuurt. Vandaag staat meer dan de helft van de panden te verkrotten.

Peddelen in kajak
Het trieste uithangbord van de verwaarlozing is de Passage de la Bourse, een overdekte galerij uit de belle époque die niet moet onderdoen voor de Sint-Hubertusgalerijen in Brussel. Alleen staat bijna 80 procent van de winkelruimtes leeg en regent het binnen. De massale leegstand is onder meer te wijten aan een groots vastgoedproject dat al jaren op goedkeuring wacht. "De Antwerpenaar Shalom Engelstein koopt hier alles op", zegt Etienne Grandchamps, de baas van het boeken- en stripantiquariaat Fafouille, een van de weinige overlevers. "Maar de PS steunt een ander project. Daarom gebeurt er helemaal niets." Toen het binnenregende, filmde de boekhandelaar zichzelf in een kajak peddelend door de galerij. "Een uitdrukking van onze wanhoop", volgens Etienne, die er zijn gevoel voor humor niet bij verliest.

Nicolas rijdt ons het centrum uit naar een andere plek van groot verdriet. In 1956 stierven in Le Bois du Cazier in Marcinelle 262 mijnwerkers. Sinds vorig jaar is de prachtig gerenoveerde kolenmijn Unesco werelderfgoed. Maar ook hier spelen de absurditeiten van de Pays Noir op. Op de uit Antwerpen overgekomen tentoonstelling 'Vlamigrant', over de geschiedenis van Vlaamse emigranten die onder meer massaal in Wallonië kwamen werken, zijn alle informatiepanelen en filmpjes nog steeds in het Nederlands. Er liggen fotokopies met een beknopte Franse vertaling. "Ze krijgen er subsidies voor, maar willen er verder geen geld aan uitgeven", verklaart Nicolas.

Brussels South
We rijden langs Gosselies, een deelgemeente vol uitgestrekte winkelcentra en researchparken voor spitstechnologie, vlak bij Brussels-South Charleroi Airport. "Zo tonen we aan de miljoenen passagiers die hier jaarlijks landen hoe rijk en modern we zijn", lacht Nicolas. "We weten dat 99 procent van die reizigers nooit onze ville bassezullen zien. Nu denken ze allemaal dat het hier 'Walifornië' is in plaats van 'Walbanië'."

Ook in Montignies-sur-Sambre zullen ze wellicht geen voet zetten. En ze zullen er zeker niet met de metro doorrijden, want de lijn naar Châtelet is wel afgewerkt, maar nooit in gebruik genomen. Enrico, een excentrieke Italiaanse charmezanger en helderziende, die ons in zijn volgepropte seinwachtershuisje heeft vergast op een heerlijke pasta én een playbackvoorstelling van zijn hit 'Le Tour du monde en 45 Tours', leidt ons rond in het metrostation Chet. We kruipen door een draadhek en óp een gladde berm, en staan dan in oorlogsgebied. Zo moet Sarajevo eruitgezien hebben in 1996. Alles is gesloopt of gepikt. "Ze komen vooral voor het metaal en de kabels", zegt Enrico. "Zelfs de rails en de vloertegels breken ze uit."

Een kwartier later rijden we stapvoets langs een wegeltje vlak naast de Samber door de zware industriezone. 'Plopsaland' noemt Nicolas deze indrukwekkende collectie vervallen loodsen, lege fabrieken en roestige kranen. Aan de overkant van de rivier, in een oude fabriek van Cockerill, ligt Rockerill, de hippe concert- en danstempel voor de jonge Carolo's. Iets verder steekt de minaret van een moskee boven de industriële archeologie uit.

'Le style depressif'
In Marchienne-au-Pont heeft een café-uitbater op zijn venster Chez les Belges geschilderd. We rijden de heuvel op naar de al sinds de jaren 30 gesloten koolmijn Forte-Taille in Montigny-le-Tilleul, nu een door groen overwoekerde ruïne van een verrassend fotogenieke schoonheid. De gaten in de daken, de her en der ingestorte muren, de gevandaliseerde doucheruimtes... het is de ideale locatie voor een film van de broers Dardenne, in wat Nicolas "le style depressif Wallon" noemt.

"Het probleem is dat iedereen die het in Charleroi maakt, op de duur naar Brussel verhuist", zegt Nicolas, die er wel de moed niet bij verliest. "Ik heb mijn stad maar één keer verloochend. Op het hoogtepunt van de Dutroux-crisis, toen hier al die meisjes gevonden werden. Toen zei ik altijd dat ik van Chimay was."

Praktisch
ERHEEN: vanuit Brussel rijden twee IC-treinen per uur naar Charleroi.

RONDLEIDING: De Charleroi Adventure City Safari is te boeken vanaf 20 euro per persoon via de website of op 0494/98 26 43.

ETEN EN DRINKEN: Verbroederen met Carolo's kan in Bistro La Quille (Rue de Marcinelle, 33), waar ze naar goede Waalse traditie ook bier in flessen van 75 cL verkopen. Je kan er ook eten.

EXPO: 'Vlamigrant' in Le Bois du Cazier loopt nog tot 21 april. Meer info