Zo wil Europa de crisis rond vluchtelingen aanpakken

Heel Europa moet komende maandag instemmen met een verplichte herplaatsing van 160.000 asielzoekers uit Griekenland, Italië en Hongarije. Met die inmiddels door het Europees Parlement gesteunde eis heeft Brussel gisteren de druk op de tegenstanders van spreiding fors opgevoerd. Maar hoe wil Europa de vluchtelingencrisis eigenlijk aanpakken?

Onmiddellijke spreiding
Lidstaten nemen de komende 2 jaar volgens een objectieve verdeelsleutel (bevolkingsomvang, omvang van de economie, werkgelegenheid en aantallen reeds opgenomen asielzoekers) verplicht 160.000 vluchtelingen op die via Griekenland, Italië en Hongarije naar Europa zijn gekomen. Half mei was al een soortgelijk voorstel gedaan voor 40.000 vluchtelingen uit toen nog alleen Griekenland en Italië, daar komen er nu dus 120.000 bij. De autoriteiten (en niet de vluchteling zelf) bepalen wie naar welk land gaat. Families blijven bijeen. Het ontvangende land krijgt 6000 euro per vluchteling, het land dat zendt 500 euro (voor de reis). Voor lidstaten die bijvoorbeeld door een natuurramp tijdelijk geen vluchtelingen kunnen opnemen, is een uitzondering mogelijk. Zij dragen dan financieel bij.

Permanente oplossing
De spreiding is een tijdelijke maatregel voor 2 jaar, maar meteen ook de opstap naar een permanent herplaatsingsmechanisme. Lidstaten die plotseling te maken krijgen met enorme aantallen asielzoekers, kunnen straks volgens vaste regels hulp inroepen. Europa bepaalt of er werkelijk sprake is van een noodsituatie. Daarna volgt spreiding volgens dezelfde lijnen als hierboven. In beide gevallen beslissen de lidstaten met gekwalificeerde meerderheid. Anders dan sommige Midden- en Oost-Europese landen het doen voorkomen, kunnen tegenstanders deze Brusselse plannen dus niet in hun eentje stoppen.

Veilige landen
Er komt een Europese lijst van veilige landen. Politieke vluchtelingen (met recht op asiel) zijn daardoor sneller te onderscheiden van wie om andere (economische) redenen migreert. Ook wie uit een veilig land komt, houdt recht op een individuele behandeling van zijn of haar asielaanvraag. Hoog op de lijst van veilige landen komen Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kosovo, Macedonië, Montenegro, Servië en Turkije. De meeste van deze veilige landen zijn kandidaat-lidstaat, allemaal staan ze al op minstens één nationale veilige lijst. Commissievoorzitter Juncker waarschuwde gisteren dat landen die zich laten schrappen van de Europese veilige lijst omdat ze de grondrechten niet respecteren, zonder pardon ook worden geschrapt als kandidaat-lidstaat.

Snelle terugkeer
In samenwerking met de lidstaten wil Brussel er alles aan doen vluchtelingen zo snel mogelijk te laten terugkeren. Het gaat zowel om gedwongen (van afgewezen asielzoekers) als vrijwillige terugkeer. Van deze maatregel valt bij een goede uitvoering veel te verwachten, want ondanks het gejammer over de grote migratiedruk, blijken veel lidstaten erg slordig met repatriëring. Frontex, de dienst die de Europese buitengrenzen bewaakt, krijgt een ruimer mandaat en een grotere rol bij terugkeeroperaties.
Lees verder onder de beelden

Betere opvang
Asielzoekers hebben recht op een minimum aan onderdak, voeding en medische zorg. Europa wil de opvang stroomlijnen en verbeteren. Voor opvang in de regio, vlakbij de conflictgebieden zelf, zijn al miljarden uitgetrokken, want elke vluchteling die goede opvang vindt in Turkije, Libanon of Jordanië, is de redenering, komt niet naar Europa. Belangrijk is wel dat die landen in de regio dan (financiële) steun krijgen. Juncker wees er gisteren op dat de vluchtelingenstromen naar Europa, hoe groot ook, nog steeds maar 0,11 procent van de Europese bevolking zijn. ,,In Libanon, met maar een fractie van onze rijkdom, is dat 25 procent.''

Minder vluchtelingen
Het probleem bij de wortels aanpakken is het beste. Europa verhoogt zijn inspanningen om samen met anderen tot oplossingen te komen voor het geweld en de terreur in Syrië, Irak en Libië. Een andere manier om het aantal vluchtelingen te beperken, is de aanpak van mensensmokkelaars. Europese marineschepen hebben de afgelopen weken de smokkelroutes op de Middellandse Zee in kaart gebracht en hadden volgens buitenlandchef Mogherini al bij zeker zestien gelegenheden smokkelaars kunnen pakken. Over een paar weken mag dat ook, in elk geval op open zee.

Geld voor Afrika
Wie in Afrika zelf veilig en terreurvrij kan leven en met werk een fatsoenlijk inkomen kan verdienen, zou wel gek zijn om op de Middellandse Zee zijn leven te wagen. Brussel trok gisteren 1,8 miljard uit voor een noodtrustfonds dat de regio's van de Sahel, het Tsjaadmeer, de Hoorn van Afrika en Noord-Afrika meer stabiliteit en betere sociaal-economische omstandigheden moet bezorgen. Europese leiders hebben over de uitwerking begin november verder overleg met collega's uit Afrika en het Midden-Oosten op een top in Valletta.