ACROPOLIS ADIEU

"Het is niet erg dat we geen geld meer hebben, het ergste is dat we onze hoop verliezen". Restaurantuitbater Giorgo vat het samen wanneer we hem in zijn restaurant in Pireaus vertellen welke schrijnende toestanden we zagen tijdens onze wandeling door het naburige Athene. Een tocht van amper twee kilometer van het Syntagmaplein, waar op 4 april de gepensioneerde apotheker Dimitris Christoulas zich een kogel door het hoofd joeg, tot de Psiri-wijk, waar we struikelen over junks die openlijk spuiten en we getuige zijn van een voedselbedeling door de kerk. Daar moeten we slikken bij de getuigenis van Byron, een werkloze cameraman die het met een maandelijkse uitkering van 340 euro moet stellen. Hij betaalt 300 euro huur."Desnoods leef ik een week lang op water en enkele appels, een Griek is trots en sterk. Nee, ik wil hier niet weg. Elke steen hier ademt geschiedenis. Niet enkel voor de Grieken, maar voor de hele wereld. Hier is onze beschaving begonnen, ik wil niet wegrennen terwijl ze tenondergaat". In augustus wordt hij uit zijn appartement gezet, in september draait de overheid de steunkraan voor Byron volledig dicht.

's Morgens bij het ontbijt maken toeristen zich op deze warme lentedag klaar om de stad te verkennen. Op hun reisgidsen prijkt de Acropolis, het kroonjuweel van Griekenland. Het historisch monument is nog in Grieks staatsbezit, maar de kaartjesverkoop is door een privébedrijf overgenomen.

God als enige vriend
Vanop het terras van ons hotel zien we hoe een jonge man blikjes uit een afvalcontainer vist en ze in een winkelkar stapelt. Momo is 26 en komt uit Bangladesh. "Vijf maanden geleden ben ik in Athene aangekomen. Voor een blik krijg ik 0,025 euro, voor dit pallet 0,40 euro. Ja, ik haal ook eten uit de vuilbakken. Slapen doe ik in het park, vrienden heb ik niet. Enkel God", en hij wijst lachend naar boven. Tijdens onze wandeling zullen we mensen van alle leeftijden, Grieken en emigranten, in vuilbakken en afvalcontainers zien rommelen.

We horen hoe een apotheker, die duizenden euro's tegoed heeft van het ziekenfonds, uit eigen zak levensreddende medicijnen betaalt om - letterlijk en figuurlijk - zijn klanten niet te verliezen.

Rouwbetuigingen voor apotheker
Zijn collega zag in april geen uitweg meer. "Om nog een waardig einde te hebben en niet in vuilbakken naar eten te moeten zoeken", zo verantwoordde de 77-jarige Christoulas in zijn afscheidsbrief zijn wanhoopdsdaad die de wereld in april met de neus op de harde Griekse realiteit duwde.

Voor het parlementsgebouw, op het Syntagmaplein, hangen tegen een boom rouwbetuigingen en geïmproviseerde gedenktekens voor de man die in zijn omgeving als een gentleman werd omschreven, een moedige, geëngageerde maar moegestreden bejaarde. Vlak voor die boom spelen twee Zuid-Amerikaanse muzikanten een muzakversie van Abba's 'The Winner Takes It All'. We zien in de grote lanen dat zeker een kwart van de winkelpanden al een hele tijd verlaten staat, met een opschrift: 'Enoikiazetai', 'Te Huur'.

Veiligheidsagent
Mike, een vijftiger, ziet dat we op een stadsplan kijken en vraagt of hij kan helpen. Hij komt op verhaal. Hij werkte meer dan twintig jaar als veiligheidsagent in een fabriek. Vorige maand, na de verkiezingen, voelde Mike de bui hangen. "Ik had mijn verlof moeten opnemen, en bij mijn terugkeer stapte ik naar mijn baas. Ik kreeg te horen dat hij al die jaren tevreden was geweest van mij, maar dat ik toch moest opstappen. Omdat ik getrouwd ben, krijg ik een jaar lang elke maand 400 euro steun. Mijn huur bedraagt 280 euro". Hij wil liever niet uitwijden over zijn situatie. Hij beklemtoont liever de gastvrijheid van zijn landgenoten.

Illegale migranten
"Zeus, onze grote god, heet ook Xenios Dias, de god van de gastvrijheid voor vreemdelingen en dat willen we in stand houden. Jullie zijn Belgen? Ah, ik ben supporter van Olympiakos, met de Belg Kevin Mirallas. Schitterende speler". Hij ziet mijn camera en wijst me op het gevaar bestolen te worden.

"Letten jullie maar vooral op jullie spullen hier op straat. Sinds twintig jaar hebben we nogal wat problemen met illegale economische migranten". Hij legt de nadruk op 'illegaal'.

Op het Klavthmonusplein stapt een verzorgd uitziende kerel op ons af. Of we geen 50 cent kunnen missen, voor eten.

"Iedereen zit zonder werk"
Mikis is 26 en vrachtwagenchauffeur. "Al drie jaar zit ik zonder werk. Ik heb wel een dak boven mijn hoofd, maar huur kan ik niet betalen. Ik kraak een huis met andere werkloze jongeren. Mijn ouders kunnen me niet helpen, ook mijn pa is werkloos. Iedereen zit zonder werk, mensen van alle leeftijden. Enkel mijn neef heeft werk, in Amerika. Natuurlijk wil ik hier weg, iedereen wil weg. Het maakt me niet uit naar waar, als ik maar kan werken. Ik zie geen toekomst, maar ik probeer er niet aan te denken". Mikis wil niet dat we zijn foto op het internet zetten.

Heroïne spuiten op stoep
Van schaamte of schroom is geen spoor meer in Epikourous Street. Op de stoep, vlak naast een hulppost van het Rode Kruis waar ze propere naalden krijgen, spuiten junks elkaar op klaarlichte dag heroïne in. Een Aziatische man die kartonnen dozen in de hal van een huis stapelt, staat er onbewogen op te kijken.

Even verderop zitten nog twee mannen te spuiten op de stoep van een (gesloten) Indisch restaurant. De vervallen Psiri-wijk is ingepalmd door Chinese winkels die goedkoop textiel, keukengerei en werktuigen aanbieden. Zoals in heel de stad is ook in deze wijk de politie prominent aanwezig, steevast met kogelvrij vest en in groepen van vier. "Dit is de armste wijk van Athene, en hij ligt vlak naast de rijkste. Let maar niet op die junks, ze zijn niet goed bij hun hoofd", zegt een agent.

In een bescheiden eethuisje op de hoek van de straat werkt de Albanese Constantina al zestien jaar als dienster. Net als de kok heeft ze omzeggens niets omhanden. Het is lunchtijd, er zit welgeteld één klant.

Hopeloos
"Vroeger zat het hier elke middag vol, nu krijg ik amper nog klanten over de vloer. Ik weet niet hoe het verder moet. Mijn zoon zit in zijn laatste jaar van de technische school, hij studeert mechanica. Maar we weten haast zeker dat hij geen werk zal vinden".

Fast forward. In Pireos Street en Sofokleous Street zijn er elke dag voedselbedelingen. Eén georganiseerd door de stad - waar voornamelijk Grieken op het middaguur en om 17 uur aanschuiven voor gratis voedsel - de andere een initiatief van de orthodoxe kerk die om 15 uur vooral migranten bedient (*).

"Merkel Hitler"
Een cameraploeg van de Duitse zender ARD wil opnames maken van de voedselbedeling, maar ze stoten op weerstand. "Telkens de mensen hier horen dat we Duitsers zijn, keren ze ons de rug toe. 'Merkel Hitler', zeggen ze", verzucht de reporter.

Almaar grimmiger
Hij wordt rondgeleid door een Griekse tolk, Agatha. "Al meer dan twee jaar kom ik hier met televisieploegen. Aanvankelijk waren we welkom, de mensen droegen hun lot aanvankelijk met de glimlach, ze leken nog hoop te hebben. Nu is de sfeer grimmiger, soms zelfs agressief. Ze beseffen dat het toch niets helpt, dat Europa wegkijkt".

Voyeurs
We voelen ons voyeurs als we aankomen in een parkje waar enkele honderden mensen in georganiseerde chaos aanschuiven voor hun 'dagelijkse kost'. Zelf zijn we net op restaurant geweest. Griekse salade met feta, kip met aardappelen, moussaka voor mijn tafelgenote. We klaagden. De feta die na vijf dagen Griekenland onze oren uitkomt. De moussaka was niet vers, de saus te bloemig, de kip en de aardappelen dreven in een vette jus. We betaalden 26 euro.

Beetje pasta met sneetje brood
In het park zien we moeders met baby's en kleine kinderen in de rij staan. Tieners, bejaarden, jonge mannen uit Iran, Afghanistan, Albanië en ook Grieken. Ze schuiven aan voor een plastic bakje pasta. Spirelli, ik schat hooguit 100 gram. Geen saus, geen groente. Toemaatje: een sneetje brood.

Onder hen ook Byron Niaros Goodman: een man van 49 met een keurig uiterlijk. Mocht ik hem vijf minuten eerder op straat hebben gekruist, ik had niet kunnen vermoeden dat hij hier al drie maanden uit armoede komt eten.

340 euro steun, 300 euro huur
"Ik ben 23 jaar cameraman geweest in een televisiestudio. Ik verdiende 1.300 euro per maand, dat was mooi voor Griekse normen. Ik bediende niet alleen de camera, ik deed ook regie en montage. Ik ken mijn vak. Begin vorig jaar kreeg ik plots jonge collega's, stagiairs. Ik leerde hen alles en in september kreeg ik mijn ontslag. Net als tweeduizend anderen die voor hetzelfde station werkten. Vier jongeren namen mijn plaats in, samen verdienen ze mijn vroegere wedde".

"In het begin kreeg ik 400 euro uitkering, sinds drie maanden nog maar slechts 340 euro. De huur van mijn appartement kost me 300 euro. Zeg eens, hoe kan ik leven met 40 euro per maand? Al drie maanden kom ik hier elke dag. Maar kijk, de pasta is niet eens gaar. Bij de 'soup shelter' van de stad krijg ik soms wat eten mee om thuis klaar te maken voor mijn ouders, die bij me iwonen. Mijn vader heeft 58 jaar belastingen betaald. Nu krijgt hij 580 euro pensioen, vorig jaar was dat nog 1.100 euro. Nee, mijn ouders weten niet dat ik hier elke dag kom eten, die schande wil ik ze besparen".

Hoe lang kan je van liefdadigheid leven?
"In augustus worden we uit het appartement gezet, ik kan bij gelukkig bij vrienden terecht. Maar hoe lang kan je van liefdadigheid leven? In september is het jaar dat ik recht heb op steun voorbij en heb ik geen inkomsten meer. Of de verkiezingen van 17 juni iets zullen veranderen? Nee, alle politici hebben vuile handen, ze hebben allemaal smeergeld aangenomen. Van grote Griekse ondernemingen, van Europa, van Siemens, van Duitsland. Een terugkeer naar de drachme? Mij goed, als hij zoveel waard is als in 2000, toen was alles goedkoper. Maar als een drachme maar een vierde van de euro meer waard is, zijn we even slecht af".

"Blijf naar Griekenland komen"
"Ga in de rest van Europa alstublief niet vertellen dat het gevaarlijk is in mijn land. Blijf naar Griekenland komen, er bestaat geen volk met een warmer hart. Nee, ik wil hier niet weg. Elke steen hier ademt geschiedenis. Niet alleen voor de Grieken, maar voor heel Europa, voor de hele wereld. Hier is onze westerse beschaving ontstaan, ik wil niet wegrennen terwijl ze tenondergaat. Grieken zijn sterk, we zijn trots. Ik kan desnoods een week leven met enkel water en enkele appels".

Ik grijp in mijn broekzak en geef hem al mijn munten, samen ongeveer negen euro. "Koop iets voor je moeder, iets wat ze graag heeft", zeg ik. Byron kijkt me aan, hij krijgt net als ik tranen in de ogen en valt me in de armen. "Ik heb nog nooit geld aangenomen, dit is de eerste keer. Thank you, my friend".

(*): In Athene zijn ook privé-initiatieven om de minstbedeelden te helpen. Zo is er de organisatie 'O Allos Anthropos' ('De Andere Mens') die een 'sociale keuken' biedt: samen met de behoeftigen bereiden vrijwilligers op straat een maaltijd. "Op die manier willen we een gemeenschapsgevoel scheppen. Doordat ze meehelpen bij het klaarmaken van het eten, overstijgen ze ook een beetje hun schroom", verklaart initiatiefnemer Konstantinos.
Daarnaast is er ook het initiatief 'Boroume' ('Wij kunnen') van Xenia Papastavrou, een dame die zag dat bakkers hun overschotten 's avonds weggooiden en vond dat die broden bij de behoeftigen moesten raken. Ze zette een netwerk op waarbij vrijwilligers van ngo's de overschotten ophalen en verdelen. Via snackbars en kleine bedrijven worden zo inmiddels 5.000 maaltijd per week bedeeld. Ook 25 hotels in Athene schaarden zich achter het initiatief en koken speciaal voor de noodlijdenden 1.250 maaltijden per week.