Afgezette president Morsi: "Dit is een staatsgreep"

Het leger heeft president Mohamed Morsi vanavond om 19.00 uur (Belgische tijd) meegedeeld dat hij niet langer president van Egypte is. Hij wordt vervangen door het hoofd van het Constitutioneel Gerechtshof. Hij zal als interim-staatshoofd fungeren totdat er nieuwe verkiezingen zijn. Morsi beschouwt de stap van het leger als een staatsgreep, zo schrijft hij op zijn Facebook- en Twitteraccount.

"De aankondiging van het leger wordt verworpen door alle vrije mensen die streden voor een burgerdemocratie in Egypte", aldus Morsi die oproept om vreedzaam te protesteren. Het is niet meteen duidelijk wie de berichten de wereld heeft ingestuurd. Morsi zou op een "veilige locatie" zitten, gecontroleerd door het leger.

De Moslim Broederschap, de partij van Morsi, noemde aankondiging van het leger op Twitter een "trieste dag voor de democratische aspiraties van Egypte", "een verraad" van de revolutie van 25 januari 2011 (die toenmalig president Hosni Moebarak ten val bracht) en van de "miljoenen Egyptenaren die in democratie geloofden".

Generaal Abdel Fattah al-Sisi liet ook weten dat de grondwet is opgeschort.

Tahrirplein
Onmiddellijk na de mededeling van al-Sisi steeg gejuich op op het Tahrirplein, waar betogers tegen Morsi zich hebben verzameld. Ook werd vuurwerk afgestoken en werden verschillende islamitische zenders uit de ether gehaald.

Aanhangers van Morsi kwamen vanavond vlakbij een moskee in een buitenwijk van Caïro bijeen om hun woede te uiten op het leger. Sommigen braken het wegdek open en legden voorraden stenen aan. De ordedienst van de Moslim Broeders schermde de betogers af. Die riepen leuzen tegen legerleider Abdel Fattah al-Sisi.

Bloedvergieten voorkomen
De Nour-partij, de op een na grootste islamistische partij van Egypte, heeft alleen ingestemd met het hervormingsplan van het leger om bloedvergieten te voorkomen.  Dat zei de secretaris-generaal van de partij, Galal Murra, vanavond tijdens een toespraak op televisie.

Mohamed Morsi werd vorig jaar president van Egypte nadat hij de eerste vrije verkiezingen in Egypte ooit had gewonnen. Morsi, de vijfde president van het Noord-Afrikaanse land, was bovendien de eerste burger die het ambt bekleedde. Zijn voorganger Hosni Moebarak, die in 2011 het veld moest ruimen, was afkomstig uit het leger.

Kritiek
Morsi, afkomstig uit een dorp in de Nijldelta, is getrouwd en heeft kinderen. Hij studeerde in Egypte en in de Verenigde Staten. Van 2000 tot 2005 zat hij in het parlement. Hoewel Mursi (1951) had gezegd een president te zijn "voor alle Egyptenaren", heeft hij die belofte volgens zijn vele tegenstanders niet waargemaakt. Sinds het begin was de kritiek op zijn leiderschap groot. Massale protesten tegen zijn bewind waren het gevolg, maar Morsi beriep zich op zijn "legitimiteit" als gekozen leider.

Volgens zijn tegenstanders voerde de president vooral de politieke agenda uit van de Moslim Broederschap, de islamistische beweging waar Morsi uit voortkomt en die onder het regime van Mubarak nog werd onderdrukt. Voor de belangen van andere groepen zou hij weinig oog hebben gehad.

Omstreden grondwet
Dat resulteerde onder meer in een zeer omstreden grondwet. De nieuwe constitutie was misschien wel de belangrijkste hervorming die Morsi moest doorvoeren in het Egypte na Mubarak. Maar veel mensen vonden de invloed van islamisten op de grondwet veel te groot.

Toen Morsi zichzelf in november 2012 ook nog eens vrijwel onbeperkte bevoegdheden gaf "om de revolutie te beschermen", ontplofte de oppositie. "Een nieuwe farao", werd de president onder meer genoemd.

Moebarak
Los daarvan zou Morsi's aanpak van de corruptie en de grote economische problemen van Egypte onvoldoende zijn. Dat waren belangrijke redenen voor de volksopstand die in 2011 een einde maakte aan het bijna 30 jaar oude regime van Moebarak, die uit het leger afkomstig was.

Ondertussen schreef Morsi wel een paar wapenfeiten op zijn naam. Zo schoof hij het hoofd opzij van het ook na Moebarak nog machtige leger van Egypte, Mohammed Hussein Tantawi. Ook kreeg hij lof voor zijn bemiddelende rol in het staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël in november 2012.