Barroso wil EU omvormen tot 'federatie van staten'

De Europese Commissie komt tegen de Europese verkiezingen van 2014 met concrete voorstellen voor fundamentele wijzigingen aan het Europees verdrag. Die moeten de Europese Unie "meer open, democratischer en efficiënter" maken. Dat heeft Commissievoorzitter José Manuel Barroso woensdag gezegd tijdens zijn 'state of the union' in het Europees Parlement. Hij pleit voor "een democratische federatie van natiestaten, geen superstaat" en lokte daarmee in het halfrond een stevig debat uit.

Barroso las in het Parlement in Straatsburg voor de derde keer zijn jaarlijkse beleidsverklaring voor. Het was uitkijken naar wat hij te zeggen had over de voorstellen voor het Europese toezicht op de banken van de eurozone die vandaag op tafel gelegd zijn en over andere maatregelen voor meer integratie in de eurozone en de hele Europese Unie.

"Keerpunt"
De Commissievoorzitter kondigde een driestappenaanpak aan. In de eerste plaats moet de eurozone gestabiliseerd en de economische groei nog meer gestimuleerd worden. Onder meer het eengemaakte toezicht op de 6.000 banken van de eurozone, dat al vanaf januari volgend jaar van start moet gaan voor de banken die staatssteun ontvangen, moet daar voor zorgen. "De crisis heeft aangetoond dat banken transnationaal zijn geworden, maar de regels en het toezicht nationaal. Uiteindelijk betaalden de belastingbetalers de factuur", sprak Barroso.

Hij kwam ook terug op de beslissing van de ECB om obligaties van probleemlanden op te kopen als die eerst bij het Europese noodfonds aankloppen. "Als de kanalen voor het monetair beleid niet deftig werken," zei Barroso, "vindt de Commissie dat de ECB binnen haar mandaat blijft als ze de noodzakelijk maatregelen neemt, bijvoorbeeld op de secundaire obligatiemarkten."

De groei kan aangewakkerd worden als de eurozone en haar lidstaten de nodige economische hervormingen doorvoeren. Meer zelfs: als Griekenland eindelijk duidelijk maakt dat het het land menens is met zijn hervormingen en de andere eurolanden stoppen met twijfel zaaien over de toekomst van de Grieken in de eurozone, kan deze herfst een "keerpunt" bereikt worden, aldus Barroso.

"Blauwdruk"
Behalve deze kortetermijnmaatregelen, heeft Europa nood aan meer fundamentele oplossingen, zoals de uitdieping van de eurozone, argumenteerde de Portugees. Binnenkort legt hij met zijn Commissie een "blauwdruk" op tafel die verschillende instrumenten zal opsommen voor de versteviging van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Hij oppert "meer beleidscoördinatie", maar ook de uitgifte van gemeenschappelijk schuldpapier - eurobonds dus. Dat laatste veronderstelt een wijziging van het Europees verdrag, maar dat gaat Barroso niet uit de weg. "Deze blauwdruk gaat om wat we moeten realiseren in de komende weken en maanden, maar ook in de komende jaren." Het document van de Commissie zal parallel lopen met het rapport waar Barroso samen met Europese Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy, eurogroep-topman Jean-Claude Juncker en ECB-voorzitter Mario Draghi aan werkt over de toekomst van de EMU.

"Federatie van natiestaten"
Maar Barroso liet in het parlement verstaan dat zijn horizon nog verder reikt. "Een politieke unie moet ons einddoel zijn." Europa zal in de richting van een "federatie van natiestaten" moeten evolueren, zei hij, niet in die van een Europese superstaat. "In het tijdperk van de globalisering betekent soevereiniteit meer macht, niet minder. (...) We mogen de verdediging van de natie niet aan de nationalisten en populisten overlaten." "Ik geloof", sprak Barroso plechtig, "in een Europa waar de mensen trots zijn op hun land maar ook trots zijn om Europeaan te zijn." Daarom wil hij dat het democratische gehalte van de Unie opgekrikt wordt en dat de instellingen "meer open" worden.

Onvermijdelijk zal voor het realiseren van deze langetermijndoelstelling een nieuw verdrag nodig zijn. "Nog voor de Europese verkiezingen van 2014 zal de Commissie haar ontwerp voor de de Europese Unie van de toekomst presenteren", aldus Barroso. Hij belooft "expliciete ideeën" voor verdragswijziging. Het hele project is "onontbeerlijk" voor de eurozone, maar zal ook openstaan voor de tien landen die niet met de euro betalen.

"Unie van burgers"
Liberaal fractieleider Guy Verhofstadt reageerde als door een wesp gestoken op het voorstel van Barroso. "We hebben al een federatie van natiestaten, namelijk de huidige Raad! En die is niet in staat de crisis op te lossen", foeterde hij. De Belgische ex-premier wil een postnationaal Europa, een "Unie van burgers".

Het kwam hem meteen op een standje van Philippe Lambertz (Ecolo) te staan, die Verhofstadt ervan verdacht het bestaan van de lidstaten te ontkennen. Niet waar, repliceerde die, "België en de anderen landen zullen blijven bestaan, maar binnen een federaal Europa". De groene fractieleider Daniel Cohn-Bendit zit op de lijn van Verhofstadt en vindt net als hij dat de Commissie de verkeerde oplossing vooropstelt. "Dat de verschillende Europese instellingen elkaars taken doen, kan zo niet verder. Montesquieu draait zich om in zijn graf."

Die andere oud-premier van België in het Europees Parlement, Jean-Luc Dehaene, verdedigt de aanpak van Barroso. "Je moet rekening houden met de publieke opinie. Een pragmatische aanpak is belangrijker dan van de toren staan roepen waar je wil uitkomen", zei hij voor de camera's van Villa Politica.

Europees Commissaris Karel De Gucht, een partijgenoot van Guy Verhofstadt, legde uit waarom de Commissie die stap-voor-stap-aanpak bepleit. "Je moet realistisch zijn. Je moet niet alleen het Europees Parlement meekrijgen, maar ook de lidstaten. Je kunt niet doen alsof het nationale element niet meer bestaat." Meteen leek hij Verhofstadt terecht te wijzen. "Guy is een zeer politiek iemand. Hij is voor iets, ofwel er tegen. Maar in deze is zijn analyse niet juist."

Kathleen Van Brempt (sp.a) is tevreden dat Barroso een ruime verdragswijziging wil en belooft de steun van haar socialistische fractie.