NAVO zoekt in Lissabon strategie voor de 21ste eeuw

In de Portugese hoofdstad Lissabon zijn 40 staatshoofden en regeringsleiders van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, de NAVO, samengekomen voor een grondige update die de NAVO moet wapenen tegen de bedreigingen van de 21ste eeuw. Na de oprichting in 1949 en de val van de Berlijnse muur, is het tijd voor wat de Amerikanen "NAVO 3.0" noemen.

In totaal is een vijftigtal staatshoofden en regeringsleiders afgezakt naar de Portugese hoofdstad. Barack Obama kwam deze ochtend aan in Portugal, met in zijn kielzog zo'n 1.000 medewerkers, veiligheidsagenten en journalisten. Van onze ontslagnemende federale regering gaan drie vertegenwoordigers naar Lissabon: premier Yves Leterme, minister van Defensie Pieter De Crem en minister van Buitenlandse Zaken Steven Vanackere (allen CD&V).

Op de agenda van de staatshoofden onder meer een nieuw strategisch concept voor het bondgenootschap, maar ook de oprichting van een anti-raketsysteem, samenwerking tegen cyberaanvallen, de voorbereiding van de terugtrekking uit Afghanistan en het "resetten" van de relatie met erfvijand Rusland.

Actievere alliantie
De top in Lissabon is de 21ste in zijn soort en "één van de belangrijkste" uit de 61-jarige geschiedenis van het bondgenootschap, oordeelt alvast secretaris-generaal Anders Fogh Rasmussen. Doel is evolueren naar "een efficiëntere, actievere en meer doeltreffende alliantie".

De top is vanmiddag van start gegaan met een bijeenkomst van de 28 staatshoofden en regeringsleiders, die er groen licht hebben gegeven aan het nieuw strategisch concept voor de NAVO. Dat is een soort geactualiseerde handleiding voor het bondgenootschap, dat in de begindagen van de koude oorlog werd opgericht. De laatste update dateert van 1999, maar de aanslagen van elf september en de uitbreiding met twaalf nieuwe lidstaten maakten de tekst al snel achterhaald. Bovendien ontplooide de NAVO intussen grootscheepse operaties in Afghanistan en voor de kust van Somalië, dus ver buiten de oorspronkelijke grenzen.

NATO secret
 Het voorstel voor een nieuw strategisch concept kreeg het label 'NATO secret' mee, maar topman Rasmussen lichtte de voorbije weken al verscheidene tipjes van de sluier. Zo zal de NAVO zijn verdediging tegen cyberaanvallen versterken, meer en beter gaan samenwerken met andere wereldspelers - zowel opkomende grootmachten als internationale organisaties - en zijn strijdkrachten sneller en flexibeler inzetbaar maken, tegen de achtergrond van besparingen in zowat alle lidstaten.

Turkije
Sinds enige tijd toont Rasmussen zich ook een vurig pleitbezorger van een afweersysteem tegen langeafstandsraketten, om het grondgebied van de lidstaten te beschermen tegen landen met kwade bedoelingen. Iran is daar zeker één van, maar zal op vraag van buurland Turkije uiteindelijk niet bij naam genoemd worden. Er zijn immers ruim dertig landen die zich met ballistische raketten bezighouden, argumenteerde Rasmussen maandag nog. In diplomatieke kringen valt evenwel te horen dat nog geen vijf landen momenteel een reële dreiging vormen.

Veiliger grondgebied
Belangrijke kanttekening is trouwens dat het niet gaat om een echt rakettenschild zoals de voormalige VS-president Bush voor ogen had. Bedoeling is de bestaande militaire systemen met mekaar te verbinden, wat op tien jaar tijd zo'n 150 miljoen euro zal kosten, maakt Rasmussen zich sterk. Die kost moet verdeeld worden onder de 28 lidstaten, die in ruil zicht krijgen op een veiliger grondgebied.

Rusland
Doel van Lissabon is ook Rusland aan boord te krijgen. Het Kremlin lijkt evenwel nog steeds niet helemaal overtuigd dat het afweersysteem niet tegen de Russen zelf gericht is. Rasmussen kreeg de Russische president Dmitri Medvedev alvast zover naar de Portugese hoofdstad af te zakken voor een afzonderlijke NAVO-Rusland Raad morgennamiddag, waarop de kwestie ongetwijfeld zal worden aangesneden. Daarnaast staat ook een uitbreiding van de goederentransit van en naar Afghanistan over Russisch grondgebied op de agenda.

Nieuwe start
In diplomatieke kringen valt te horen dat Lissabon ook een nieuwe start betekent voor de relatie tussen de NAVO en Rusland, sinds de militaire demarche van Moskou tegen Georgië in 2008. Dat beide partners zich nu samen over gemeenschappelijke dreigingen gaan buigen, was vijf jaar geleden nog ondenkbaar, benadrukken waarnemers.

Terugtrekking uit Afghanistan
Morgenochtend mogen nog 19 landen mee aan de onderhandelingstafel aanschuiven. Dan zal er worden gepraat over de internationale troepenmacht in Afghanistan (ISAF). Die bijeenkomst, waarop ook de Afghaanse president Hamid Karzaï present zal tekenen, moet een stappenplan opleveren voor een vertrek uit Afghanistan. Concreet mikken de bondgenoten op een geleidelijke terugtrekking vanaf 2011, waarbij de verantwoordelijkheid tegen 2014 volledig aan de Afghaanse autoriteiten wordt overgedragen.

Snoeioperatie
Tot slot zullen de staatshoofden en regeringsleiders in Lissabon nog hun finale fiat geven voor een aanzienlijke snoeioperatie in de NAVO-structuren. Bedoeling is meer doen met minder, klinkt het vastberaden bij de NAVO-top. Het personeelsbestand wordt teruggeschroefd van 13.000 tot maximum 8.950, terwijl het aantal agentschappen wordt teruggebracht van veertien naar drie. Van de elf hoofdkwartieren zullen er dan weer vier sneuvelen. Welke locaties precies zullen verdwijnen, is een hete aardappel die de leiders naar volgend jaar hebben doorgeschoven. (belga/adb)