"Schengenverdrag kan hoogst uitzonderlijk worden opgeschort"
In uitzonderlijke omstandigheden, onder extreem strikte voorwaarden en op aansturen van de Europese Unie - dus niet van lidstaten afzonderlijk - kunnen er tijdelijk opnieuw controles aan de Europese binnengrenzen ingericht worden. Die de facto opschorting van het Verdrag van Schengen prijkt vandaag tussen de langverwachte initiatieven die de Europese Commissie voorstelt om het migratiebeleid in Europa te moderniseren.
Dat de Commissie nu de mogelijkheid naar voren schuift om opnieuw controles aan de binnengrenzen van de Europese Unie in te voeren, betekent volgens bevoegd eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken Cecilia Malmström niet dat ze een knieval doet voor Frankrijk en Italië, die vorige week expliciet om zulke controles vroegen.
"Uitzonderlijke gebeurtenissen"
"We werken al langer aan verbeteringen aan het migratiebeleid", legde Malmström uit op een persconferentie. "Daarnaast stellen de uitzonderlijke gebeurtenissen in het Middellandse Zeegebied ons voor nieuwe uitdagingen. Dat vergt precies de coherente en strategische aanpak die we nu voorstellen".
De mogelijkheid van nieuwe binnengrenscontroles zijn maar één onderdeel van de reeks initiatieven die de Commissie op tafel legt. Effectievere controles aan de buitengrenzen en de feitelijke terugkeer van illegale migranten horen er ook bij en moeten toelaten de migratie naar Europa adequaat te managen.
Partnerschappen met landen buiten EU
In geval van "uitzonderlijke" migratiesituaties mogen de lidstaten aan de buitengrenzen van de Europese Unie bovendien niet aan hun lot worden overgelaten. Daarom moet Europa partnerschappen aangaan met landen buiten de Unie "op grond waarvan kan worden samengewerkt", zodat illegale migranten kunnen worden teruggestuurd.
Door de omwentelingen in Noord-Afrika zijn al 25.000 mensen naar de EU gevlucht, vooral naar Italië en Malta. Het gaat alles samen om een klein aantal asielzoekers, geeft de Commissie toe, maar het kan niet dat die lidstaten de toestroom nagenoeg in hun eentje moeten verwerken. Net daarom is een mobilisatie van alle lidstaten vereist, luidt het.
Binnengrenscontroles
Nadat Italië de vluchtelingen tijdelijke verblijfsvergunningen was beginnen uitreiken en Frankrijk had gereageerd met het opnieuw invoeren van grenscontroles, werden vragen gesteld bij de werking van het Schengensysteem, dat het vrij verkeer van personen regelt.
Het Verdrag van Schengen is een fantastische verwezenlijking, vindt Malmström, maar dat neemt niet weg dat de teksten aangepast moeten worden. Precies om de stabiliteit van de Schengenzone te vrijwaren, zegt ze, kunnen binnengrenscontroles nodig zijn. "Let wel, we stellen dit niet voor, we schuiven enkel de mogelijkheid naar voor", dixit Malmström.
Andere maatregelen
Nog andere voorgestelde maatregelen zijn een versterking van Frontex, het Europese agentschap dat bijspringt bij het bewaken van de buitengrenzen van de Unie, meer gerichte legale migratie naar Europa en de voltooiing van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel tegen 2012, zoals overigens al overeengekomen werd.
De Europese politieke families reageren verdeeld op de mededeling van de Commissie. De groenen zijn alvast opgelucht dat Malmström de redelijkheid terug in het debat gebracht heeft. "We verwelkomen het feit dat de Commissie het Schengensysteem wil versterken, in plaats van het te ontmantelen", zegt parlementslid Jean Lambert.
"Vrijheid van beweging"
De socialisten zijn minder opgetogen. "We betreuren de pogingen van de conservatieven om het Schengenverdrag te ontmantelen. De Europese Commissie buigt voor de vragen van de Franse president Sarkozy en de Italiaanse eerste minister Berlusconi", zegt Poul Nyrup Rasmussen, voorzitter van de PES, de Partij van Europese Sociaaldemocraten. "Een fundamenteel verdrag als dat van Schengen veranderen, zou fundamenten van de Europese Unie in gevaar brengen. Vrijheid van beweging is een van de fundamentele principes waarop de Unie gebaseerd is."
Ook Guy Verhofstadt, de fractieleider van de liberalen in het Europees Parlement, vindt dat het opnieuw invoeren van grenscontroles "niet het antwoord op migratiestromen mag zijn". Hij veroordeelt de manier waarop Italië en Frankrijk het Schengen-verdrag beschadigen.
Concrete wetgevende voorstellen
De EVP-fractie in het parlement tenslotte zegt eveneens "geen pogingen om de bewegingsvrijheid te beperken te zullen aanvaarden", maar steunt de Commissie wel in haar voorstel om het Europese niveau meer greep te doen krijgen op het migratiebeleid.
Volgende week donderdag zitten de Europese ministers bevoegd voor asiel en migratie bijeen. De mededeling van de Commissie staat er bovenaan de agenda. Over drie weken komt de Commissie met haar 'migratiepakket' van concrete wetgevende voorstellen, die dan weer besproken zullen worden op de Europese top van einde juni. (belga/adha)
