Spanje offert groene energie als zondebok in crisistijd

Er is de afgelopen tijd al veel te doen geweest om de gevaren en problemen van kernenergie, niet in het minst door de (voorlopige?) sluiting van de kerncentrales Doel 3 en Tihange 2. Daarom brengen wij een reeks artikels over het belang van groene stroom voor de toekomst, en welke landen koploper zijn in het groene verhaal.

Voor Spanje was groene energie een uitgelezen kans om een belangrijke economische positie in Europa te verwerven. De economische crisis duwde het land echter naar de rand van de afgrond en ook de sector van duurzame energie moest eraan geloven. Begin dit jaar besliste de regering de subsidies voor groene energie af te bouwen om de lege schatkist opnieuw te vullen. De vorige Spaanse regering pronkte nog met groene energie als een uitgelezen kans om de economie te versterken en meer werkgelegenheid te creëren. Enkele Spaanse bedrijven werden hierdoor wereldleiders in hun sector. Spanje is een land in crisis en het is de vraag of de redding al dan niet ligt in het dumpen dan wel het stimuleren van groene energie.

We gaan eerst even terug naar de periode voor de crisis, toen Spanje één van de meest belovende landen voor groene energie was. Met een enorme kustlijn en een massa zonnige dagen heeft Spanje de mogelijkheid om het hele jaar door groene energie te produceren. In Sanlucar la Mayor, nabij Sevilla in het zuiden van Spanje, staan twee enorme torens voor zonne-energie. Spiegels reflecteren het zonlicht naar een turbine die de stroom opwekt. De zonnecentrale PS10 levert elektriciteit voor 5.500 gezinnen en verlaagt de uitstoot van CO2 met 6.700 ton per jaar. Het veld rond de centrale bestaat uit 624 spiegels van 120 vierkante meter over een oppervlakte van 75.000 vierkante meter. In normale omstandigheden haalt de centrale een rendement van 92 procent ten opzichte van de straling die binnenkomt. Intussen heeft deze centrale een buur gekregen, PS20.

Een andere centrale is Gemasolar, eveneens in de buurt van Sevilla. Wat deze centrale bijzonder maakt, is de mogelijkheid om drie keer langer per jaar groene energie op te wekken dan andere zonnecentrales. Ook 's nachts levert Gemasolar immers stroom door in het donker te werken. De gegenereerde hitte wordt op tanks met zout losgelaten. Hierdoor ontstaat stoom en zo worden de turbines aangezet om stroom te produceren. De productie kan vijftien uur zonder zonlicht lopen en zo kan deze enorme centrale 270 dagen per jaar groene energie produceren. In totaal staan er 2.650 zonnepanelen rond de toren en kunnen 27.500 huizen van stroom voorzien worden.

Tussen 2004 en 2011 hebben Spaanse bedrijven voor meer dan 53 miljard euro aan zonne-energie en windenergie voorzien. Op winderige en zonnige dagen kan Spanje zo meer dan de helft van de gebruikte energie uit duurzame bronnen halen. De eerste Spaanse windmolen werd 31 jaar geleden in Tarifa, nabij de Straat van Gibraltar, gebouwd. In het begin van het vorige decennium begon Spanje - net als landen van Portugal tot Israël en Japan - het Duitse model te kopiëren. Zo bereikten de subsidies in 2007 een hoogtepunt, toen mensen hoge bedragen uitgekeerd kregen voor energie die via zonnepanelen aan het elektriciteitsnet werd toegevoegd. Tegen 2009 was Spanje z'n voorbeeld Duitsland al voorbij gestoken en dat is opmerkelijk, aangezien de Duitse economie vier keer groter was dan de Spaanse.  

Toekomst
Die groene toekomst kleurde dit jaar echter zwart, toen de Spaanse regering besliste de subsidies voor de sector te schrappen. Spanje viel zo meteen uit de top tien van de meest aantrekkelijke plaatsen voor groene energie. "Op één nacht hebben ze de Spaanse markt vernietigd", zegt Christian Kjaer, hoofd van de Europese vereniging voor windenergie, aan Bloomberg. "En nog belangrijker is dat de Spaanse politici bewezen hebben dat ook andere politici in Europa deze stap kunnen ondernemen." De topbedrijven die dankzij de Spaanse groene revolutie konden groeien, trekken door de beslissing naar het buitenland. Volgens critici redeneert Spanje dat het al ver genoeg staat om de uitstootbeperking van de Europese Unie tegen 2020 te bereiken en zo kunnen lobbygroepen voor fossiele brandstoffen hun wil opleggen.

Zonne-energie kon vorig jaar bijvoorbeeld nog rekenen op 1,1 miljard euro aan investeringen. Dit jaar viel de steun terug tot 683 miljoen euro en volgend jaar zal nog amper 83 miljoen euro geïnvesteerd worden. Voor windenergie zal er in 2014 nog een budget van 189 miljoen euro overblijven tegenover 1,5 miljard dit jaar. T-Solar, één van de grootste producenten van zonnepanelen, bouwde centrales in Spanje, Italië en India. Momenteel worden de panelen nog steeds op Spaanse bodem gemaakt, maar ze worden allemaal geleverd aan Peru. "We hebben heel veel mogelijkheden voor projecten en die bevinden zich nu voor honderd procent buiten Spanje", zegt Juan Laso, directeur van het bedrijf. "Als je zo'n brutale maatregelen neemt, dan dwing je de sector om andere oorden op te zoeken." Ook Gamesa, de vierde grootste fabrikant van windmolens, volgt die redenering. De komende jaren zal het bedrijf de activiteiten in Spanje afbouwen en zich vooral op India richten. "De toekomst ligt niet in Spanje", zegt Sean McLoughlin, analist duurzame energie bij de HSBC Bank in Londen. "Gamesa is de exodus uit het thuisland al eerder begonnen en de beslissing van de overheid heeft dat proces alleen maar versneld."

Het is niet duidelijk wanneer en of de Spaanse overheid de subsidies weer wil herstellen, maar volgens sommige scenario's zou dat niet voor 2017 gebeuren. "Ik ken geen enkele sector die je vijf jaar lang in de koelkast kunt leggen en dan weer zonder schade kunt hervatten", zegt Laso. Volgens Manuel Sanchez Ortega, van energiebedrijf Abengoa, zal de stopzetting van de subsidies hooguit achttien maanden duren. "Als het langer zou duren, lopen we het risico de hele industrie uit het land te drijven."

In april voorzagen windmolens een kwart van de benodigde energie in Spanje, een record dat het land 270 miljoen aan geïmporteerde energie bespaarde. Op 19 april was windenergie zelfs goed voor 61 procent van de vraag. "Groene energie is in Spanje de zondebok geworden voor een probleem dat ontstaan is door ongelooflijk slecht bestuur", besluit Kjaer. Onlangs maakte de Spaanse regering een nieuw plan bekend, waarbij de belastingen op fossiele brandstoffen zullen verhogen en de subsidies voor bepaalde vormen van duurzame energie zullen worden verlaagd. Maar of dit de uittocht van duurzame energie zal stoppen, valt nog af te wachten.