Erdogan wil in Syrië hele steden bouwen voor teruggekeerde vluchtelingen

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan ziet in Noord-Syrië, waar zijn leger 5.000 vierkante kilometer van IS probeert te zuiveren, één groot bouwproject. Wanneer zijn leger daar klaar is, wil hij er hele steden optrekken. In toespraken omschrijft Erdogan hoe in de toekomst teruggekeerde vluchtelingen hun intrek zullen nemen in door Turkije gebouwde appartementsblokken en hun kinderen naar scholen zullen sturen die ook door Turken zijn gebouwd. Volgens Erdogan is dat de enige manier om een deel van de bijna 3 miljoen Syriërs in Turkije terug naar hun thuisland te sturen en er hen te laten bijdragen aan de heropbouw van hun land.

Erdogans heeft duidelijk een langetermijnplan om een deel van Syrië onder Turkse invloed te plaatsen, vrij van jihadisten en Koerdische groeperingen. De operatie zou één van de grootste Turkse buitenlandse interventies zijn sinds de val van het Ottomaanse Rijk.

Om dat te bereiken, moet Turkije niet alleen veiligheidsrisico's maar ook financiële en logistieke uitdagingen overwinnen. Om nog maar te zwijgen van de politieke strijd met andere spelers, waaronder Rusland, Iran en een Syrisch regime dat vijandig staat tegenover Turkse inmenging.

Jarenlange militaire aanwezigheid
"Erdogan heeft Turkije in een lang avontuur gesleept", stelt Nihat Ali Ozcan, analist bij het Economic Policy Research Foundation in Ankara tegenover Bloomberg. "Turkije zal zijn troepen jarenlang daar moeten houden om het gebied te vrijwaren van vijandelijke groeperingen".

Indien Erdogans plan lukt, wordt het een zegen voor Turkse aannemers. Eén daarvan staat al te trappelen: het staatsagentschap TOKI, dat elk jaar zowat tien procent van alle woningen in Turkije bouwt.

"We hebben een probleem op onze stoep", zei voorzitter van TOKI Ergun Turan recent in een interview. "Als onze staat het ons vraagt, zullen we het oplossen. Met gemak zelfs".

Europa's migratieprobleem verzachten
In een poging steun te vinden voor die Turkse inmenging in Syrië, benadrukt Erdogan dat de hervestiging van vluchtelingen in Europa de politiek beladen kwestie van migratie zou verzachten. Vorig jaar sloot de Europese Unie een deal met Turkije nadat bijna een miljoen mensen via Turkije naar Griekenland vluchtte.

"Het vluchtelingenprobleem zal vanzelf opgelost worden als Syriërs de gelegenheid krijgen in veiligheid in hun eigen land te wonen", zei Erdogan vorige maand in Ankara. Voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties stelde hij dat onregelmatige migratie en veiligheidsrisico's kunnen verhinderd worden indien de vluchtelingen snel weer toegang krijgen tot onderwijs, tewerkstelling en huisvesting in eigen land.

Politieke en economische macht
TOKI, dat dertig jaar geleden werd opgericht om sociale woningen te bouwen, is uitgegroeid tot een politieke macht voor Erdogan en de regerende AK Partij die hele regio's hertekent. Onder Erdogan werd TOKI ook een economisch drijvende kracht, met een jaarlijks werkbudget van meer dan 2,5 miljard dollar. TOKI is ook actief in Indonesië, Sri Lanka, Pakistan en Somalië.

De kost om Syrië te heropbouwen wordt op 180 miljard dollar geschat, zo stelde de voorzitter van de Wereldbank Jim Yong Kim. Ook na de oorlog in Syrië zal het migratieprobleem volgens Kim aanhouden: "Zodra de vijandigheden ophouden, zullen heel wat Syrische vluchtelingen pas terugkeren wanneer er opnieuw scholen en klinieken zijn".

Te riskant
Andere Turkse aannemers, die al het slachtoffer werden van aanvallen en ontvoeringen door militanten, zullen de Syrische uitdaging wellicht te riskant vinden. Dat meent althans Zeynel Ceylan, voorzitter van bouwbedrijf Ceylan Insaat & Ticaret. "Syrië is een inferno. Hoe gaan we zakendoen in een gebied waar onze veiligheid en onze eigendommen niet verzekerd zijn? Hoe gaan we materiaal ter plekke krijgen, en voedsel voor onze arbeiders?"

Na meer dan vijf jaar burgeroorlog is Syrië enkel nog op papier één land. De betrokkenheid van verschillende regionale en wereldmachten, samen met jihadisten en Koerdische militanten, maken het terug in elkaar puzzelen van het land een schier onmogelijke opdracht.

"Hoewel het toekomstbeeld van Syrië nog wazig is, worden toch enkele zaken duidelijk", zegt professor politieke wetenschappen aan de universiteit van Florida Robert Rabil. "Syrië zal verschillende autonome regio's krijgen, terwijl het centrum van het land en de stedelijke gebieden onder het regime van Assad zullen blijven".

Koerdische separatisten
Dat zou Erdogan goed uitkomen. Die praat nu meer over de bedreiging van Koerdische separatisten dan over het omverwerpen van de Syrische president Bashar al-Assad. Met de steun van Turkije controleren de rebellen van het Vrije Syrische Leger nu 1.000 vierkante kilometer in het noorden van Syrië. Ze stuiten echter op meer weerstand naarmate ze de IS-bolwerken Dabiq en Al-Bab naderen. Turkse troepen hebben ook een zware dobber aan de Koerdische militanten die een groot deel van de rest van het Syrische grensgebied onder controle hebben.

Turken zoals Adnan Celtikcioglu, eigenaar van een bouwfirma die wegens de gewapende conflicten waterzuiveringsprojecten liet vallen in Syrië en Libië, verlangen terug naar de tijd dat Syrië een beloftevolle markt was. Eén van die projecten was in Raqqa, nu de hoofdstad van het door IS uitgeroepen kalifaat in Syrië. "Toen Erdogan en Assad nog door één deur konden, omhelsden we Syrische zakenmannen in Istanboel, zo blij waren we dat we eindelijk met hen zaken konden doen", stelt Celtikcioglu. "De Syrische markt is voor ons te laat opengegaan en is veel te snel weer gesloten".