Nog explosies gehoord na ingaan wapenstilstand Oekraïne

Het bestand dat is afgesproken tussen Kiev en pro-Russische rebellen in Oost-Oekraïne is om 17.00 uur Belgische tijd ingegaan. De beide strijdende partijen, het Oekraïense regeringsleger en de pro-Russische separatisten laten weten dat hun wapens zwijgen. Toch heeft een correspondent van persbureau Reuters enkele minuten na het ingaan van het bestand nog drie explosies gehoord ten noorden van de stad Donetsk.

De partijen tekenden vandaag na bijna twee uur onderhandelen in de Wit-Russische hoofdstad Minsk voor een wapenstilstand. De deelnemers zijn vertegenwoordigers van Oekraïne, de pro-Russische rebellen, Rusland en de OVSE. Het akkoord bevat 12 praktische stappen die vrede en stabiliteit moeten brengen.

De Oekraïense president Petro Porosjenko liet weten dat mogelijk morgen al gevangenen worden uitgeruild. Dat zei hij op de NAVO-top in het Welshe Newport. De separatisten zeggen dat ze 1.000 Oekraïense soldaten gevangen houden, de regering in Kiev houdt zelf 200 strijders vast. Oekraïne is bereid een behoorlijke decentralisatie van macht en economische zelfstandigheid toe te staan voor de regio's. Ook mogen inwoners kiezen welke taal ze gebruiken.

Het plan voorziet ook in een terugtrekking van de Russische troepen, aldus de Oekraïense eerste minister Arseni Jatsenjoek. Die heeft de Verenigde Staten en de Europese Unie gevraagd garant te staan voor het plan. De Oekraïense president Petro Porosjenko heeft inmiddels het leger het bevel gegeven om vanaf 17.00 uur Belgische tijd de wapens te laten zwijgen.

Moskou stuurt twee hulpkonvooien naar het crisisgebied, maakte het in de vooravond bekend. Maandag wordt een plan over een humanitaire corridor bekendgemaakt, zei de Oekraïense oud-president Leonid Kutsjma vanuit de Wit-Russische hoofdstad Minsk.

Niet eenvoudig
Experten gaan er evenwel van uit dat met het oog op de complexe bevelstructuur langs beide kanten een omzetting van de wapenstilstand niet eenvoudig zal zijn. In het conflictgebied kwam het vandaag ondanks de gesprekken in Minsk tot nieuw geweld met doden en gewonden. Tot de contactgroep behoren vertegenwoordigers van Oekraïne, Rusland en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). De Oekraïense regering had eerder onderhandelingen met de door Rusland gesteunde separatisten lange tijd afgewezen.

Om toezicht te houden op het staakt-het-vuren werft de OVSE 250 mensen aan.

Sancties
Bondskanselier Angela Merkel zei overigens dat nieuwe EU-sancties kunnen geschrapt worden indien het staakt-het-vuren in Oost-Oekraïne stand houdt.

Ondanks het aangekondigde vredesplan blijven de pro-Russische separatisten in het oosten van Oekraïne van plan zich van Oekraïne af te scheiden. Dat heeft Igor Plotnitski, een van de gezanten van de zelfverklaarde Volksrepubliek van Loehansk, vandaag gezegd. "We zijn bereid tot een staakt-het-vuren, maar dat wil niet zeggen dat we afgestapt zijn van ons plan om Oekraïne te verlaten", aldus Plotnitski, die zich de premier noemt van de volksrepubliek van Loehansk. Moskou laat intussen weten dat het hoopt dat het akkoord "punt per punt gerespecteerd zal worden", aldus Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov.

"Hele nacht onder vuur"
Vandaag waren er nog gevechten in het Oosten. Rebellen leken de zuidelijke havenstad Marioepol omsingeld te hebben. Mogelijk willen ze de druk opvoeren op de regering in Kiev om het resultaat van de vandaag gehouden vredesbesprekingen te beïnvloeden.

Een commandant van een Oekraïens vrijwilligersbataljon in Marioepol verkondigde tegenover Reuters: "We zijn de hele nacht onder vuur genomen. De rebellen confronteerden ons met tanks en artillerie."

Marioepol, waar zo'n half miljoen mensen wonen, ligt aan de Zee van Azov, tussen Rusland en het door Rusland geannexeerde schiereiland de Krim. De stad is strategisch gelegen en de rebellen, die met een opmars bezig zijn, zien er daarom belang in om Marioepol te veroveren. Met de havenstad in handen zouden zij makkelijker een landverbinding kunnen creëren tussen de Krim en Rusland.

Ook in Donetsk, het belangrijkste rebellenbolwerk in het oosten van Oekraïne, zijn beschietingen hoorbaar. Die komen van nabij het vliegveld, dat vooralsnog in handen is van het regeringsleger. De Russische president Vladimir Poetin had woensdag al de hoop uitgesproken op een bestand. Het Oekraïense leger moest zich volgens een plan van zijn hand terugtrekken. Op hun beurt zouden de rebellen dan stoppen met hun offensief.

"Slechts een eerste stap"
Ontslagnemend premier Elio Di Rupo vindt het een goede zaak dat er een bestand is tussen de strijdende partijen in Oekraïne, maar dat kan voor hem slechts een eerste stap zijn. Het belangrijkste voor hem is dat het Russische leger zich in Rusland bevindt en dat er een einde komt aan de oorlog, zei de premier in de rand van de NAVO-top in Newport, waar het conflict in Oekraïne bovenaan de agenda stond.

De premier zei ook "voorzichtig" te zijn met sancties. "Sancties zijn de enige manier om te tonen dat we het niet eens zijn met de houding van Rusland in het oosten van Oekraïne, maar we moeten ook de kans laten aan onderhandelingen."

"Wat de Navo teleurstelt, is dat we na 20 jaar inspanningen om toenadering tot Rusland te vinden, rond de Rode Zee en in Oekraïne zien dat Rusland internationaal erkende grenzen overschrijdt", ging de premier voort. De "agressieve houding" van Rusland is een "eerste element in de reconfiguratie van de Navo-strategie", luidde het.

Di Rupo is het ook eens met de beslissing van de Navo om haar reactiesnelheid te verhogen, met een supersnelle "speerpunt" die in twee à drie dagen met enkele duizenden militairen ter plaatse kan ontplooien indien zich een crisis aandient. België kan evenwel geen toezeggingen doen over een eventuele deelname, omdat de regering in lopende zaken zit. "Ik ben het eens met zo'n methodologie, maar er zijn ook andere aspecten, zoals financiële, waardoor het onmogelijk is 'ja' te zeggen", luidde het.

Een woordvoerder van het Oekraïense leger heeft vandaag bekend gemaakt dat er tot nu toe 2.000 Russen zijn gedood bij het conflict in Oekraïne. Moskou ontkent echter dat het een actieve rol speelt in de strijd.