Waarom je niet moet wakker liggen van slecht slapen
Over het algemeen wordt aangeraden om acht uur per nacht te slapen. Te weinig slaap wordt geassocieerd met allerlei ziektes en aandoeningen, gaande van stress, prikkelbaarheid en concentratiestoornissen, tot honger (en overgewicht), hartaanvallen, dementie en vroeger sterven. Wie minder slaapt, begint zich als vanzelf zorgen te maken: is er iets mis met hen? Kan het kwaad? Moeten ze nu meer slapen? Met als gevolg dat ze minder slapen omdat ze zich zorgen maken over te weinig slapen. En massaal slaappillen slikken. "Nergens voor nodig", argumenteren twee schrijvers, "wakker liggen of eens wat minder slapen is perfect normaal."
Elke dag worden in België honderdduizenden slaappillen genomen. 55 procent denkt te weinig te slapen (terwijl 65 procent voldoende slaapt), 40 procent zegt een slaapprobleem te hebben. De helft slaapt moeilijk in, twee op drie wordt wel eens wakker 's nachts. Slapen we echt zo slecht of hebben we ons dat laten wijsmaken? Is eens wakker worden 's nachts echt het probleem dat we er van maken?
Natuurlijk verschil
Weinig (of veel) slapen is niet altijd een teken dat er iets mis is: sommige mensen hebben nu eenmaal genoeg aan vijf uurtjes, anderen maffen de halve dag weg. Een biologisch verschil dat door de meeste onderzoeken niet erkend wordt.
Maar het gaat verder: volgens de schrijvers David Randall en Matthew Wolf-Meyer is er iets fundamenteel mis met de definitie van 'een gezonde slaap' en baseren we de parameters voor onze slaap op het verleden, terwijl de maatschappij is veranderd.
Vergeten ritme
"De tirannie van 'acht uur ononderbroken slaap' betekent dat mensen die daarin falen slaapangst krijgen. Iedereen weet dat een goede nachtrust belangrijk is, maar als we een keer wakker worden tijdens de nacht denken we al dat we het fout doen", argumenteert Randall in zijn boek 'In Dreamland: Adventures In The Strange Science Of Sleep'.
Gewoon het feit dat mensen zich zorgen maken over het feit dat ze te weinig slapen, zorgt ervoor dat ze werkelijk te weinig slapen en de toevlucht nemen tot pillen. Self fulfilling prophecy dus, die leidt tot een vicieuze cirkel.
Voor Randall is kunstlicht de grote schuldige: "Voor we licht hadden als het buiten donker was, sliepen mensen in twee grote blokken: een eerste slaap vlak na de zonsondergang tot iets na middernacht. Na een uurtje wakker te zijn, kwam de tweede slaap."
Zowel historici als antropologen hebben de tweeledige slaapstructuur al vastgesteld, en recent Amerikaans onderzoek heeft het bevestigd: mensen die niet warden blootgesteld aan artificieel licht gaan vroeger slapen, worden iets na middernacht wakker en liggen dan enkele uren wakker. Als ze leerden om zich daar geen zorgen over te maken, maar die tijd te benutten om te ontspannen en na te denken, vonden ze die tijd in bed best leuk.
"Aanvaard het gewoon!"
Antropoloog Matthew Wolf-Meyer heeft een andere theorie: slaap is niet langer gedreven door biologie, maar is cultureel bepaald. We moeten op onnatuurlijke uren opstaan om de kinderen op tijd op school te krijgen, een trein te halen of een vroege of late shift te draaien. Tegelijk blijven we wakker als het donker is. Dat staat te lezen in zijn boek The Slumbering Masses: Sleep, Medicine And Modern American Life.
"Sinds de Industriële revolutie blijven experts maar herhalen dat acht uur ononderbroken slaap het summum is, of onze lichamen nu akkoord gaan of niet. Het gevolg is een 'uitputtingscultuur' met pillen, speciale matrassen, levensstijladvies en machines die ons wekken met zonlicht en fluitende vogeltjes."
"Het wordt tijd dat we terug de variatie en limieten van slaap erkennen en onze verwachtingen bijstellen. De schade die de industriële controle had op ons natuurlijk ritme moet ongedaan gemaakt worden."
De gouden regel
Bovendien zijn er nu eenmaal periodes waarin je minder (goed) slaapt: door een verkoudheid of baby bijvoorbeeld, door stress op het werk of achtergrondlawaai. Als je je er zorgen over maakt en jezelf dwingt te slapen, slaap je natuurlijk minder goed en kom je terecht in een vicieuze cirkel. "Zorgen veroorzaken stress, die op zijn beurt de overlevingsmodus activeert en je wakker houdt in geval van gevaar. Vroeger was dat nuttig, nu werkt het eerder tegen ons."
Idem voor wie moeilijk inslaapt: door op te kijken tegen slapen, ga je op den duur de slaapkamer op zich associëren met 'stress' en blijf je wakker. Maar voor de zetel val je wel in slaap...
Stoppen met zorgen maken, aanvaarden dat je soms wakker ligt of slecht inslaapt en niet op je uurwerk kijken om het aantal uren slaap te tellen: in een notendop de gouden regel om beter te slapen met evenveel slaap.
