Tshisekedi na Netanyahu biyemeje gushimangira umubano mu by'umutekano n'ubukungu

Ahavuye isanamu, PRIME MINISTER OF ISRAEL / X
- Umwanditsi, Didier Bikorimana
- Igikorwa, BBC Gahuzamiryango
- Yatangajwe
- Igihe co gusoma: iminota 4
Perezida Félix Tshisekedi wa Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC) na Minisitiri w'intebe wa Israel Benjamin Netanyahu biyemeje gushimangira umubano mu by'umutekano n'ubukungu hagati y'ibihugu byombi, nkuko impande zombi zabitangaje mu ruzinduko rw'akazi Perezida wa DRC yatangiyeyo ku wa mbere.
Ibiro bya Perezida Tshisekedi byatangaje ku mbuga nkoranyambaga ko yanagiranye ibiganiro na Perezida wa Israel Isaac Herzog – bivuga ko ari we wamutumiye – bigamije gushimangira umubano wa dipolomasi n'ubufatanye mu nzego zinyuranye.
Mu biganiro na Minisitiri w'intebe Netanyahu, ibiro bya perezida wa DRC bivuga ko abo bategetsi bombi bibanze ku nzego z'umutekano, igisirikare, ubuhinzi, ibikorwa-remezo, ingufu z'amashanyarazi n'ikoranabuhanga rigezweho.
Ibiro bya Netanyahu byatangaje videwo ibagaragaza bombi bahagararanye, Netanyahu agira ati: "Ni ibyishimo guha ikaze inshuti nziza yacu, Perezida wa Repubulika [ya Demokarasi] ya Congo hano muri Israel.
"Ikaze i Yeruzalemu."
Netanyahu yongeyeho ati: "Ni umubano mwiza cyane. Turimo kuwongerera imbaraga kandi uru ruzinduko nta kindi ruzakora kitari ukuwongerera imbaraga kurushaho."
Abajyanama mu bya gisirikare ba Israel basanzwe baha imyitozo imwe mu mitwe yihariye y'ingabo za DRC (FARDC), nkuko byatangajwe n'ibiro ntaramakuru Reuters muri Gashyantare (2) uyu mwaka.
FARDC imaze imyaka igera hafi kuri itanu mu ntambara yongeye kwaduka hagati yazo n'umutwe w'inyeshyamba wa M23, ugenzura ibice binini byo mu ntara za Kivu ya Ruguru na Kivu y'Epfo n'imijyi ya Goma na Bukavu, nubwo intambara imaze imyaka hafi 30 ihagarara ikongera ikubura muri ako karere karimo imitwe yitwaje intwaro bigereranywa ko irenga 100.
Kinshasa n'inzobere za ONU bashinja u Rwanda gufasha umutwe wa M23 mu kuwuha imyitozo, abasirikare, ibikoresho no kuwuha amategeko. U Rwanda rurabihakana, rukavuga ko rwashyizeho "ingamba z'ubwirinzi".
Ku rundi ruhande, Kigali n'izo raporo za ONU bashinja leta ya DRC gukorana n'umutwe wa FDLR urwanya ubutegetsi bw'u Rwanda ukorera mu burasirazuba bwa DRC. Kinshasa irabihakana, ikavuga ko nta gahunda ya leta iriho yo gukorana na FDLR.
Amasezerano y'amahoro Perezida w'u Rwanda Paul Kagame na Perezida Tshisekedi basinyanye i Washington – yahagarikiwe na Perezida w'Amerika Donald Trump – ku itariki ya 4 Ukuboza (12) mu mwaka wa 2025, ntarashobora kurangiza intambara.
Mu byo ateganya harimo ko u Rwanda rucyura "ako kanya" ingabo zarwo, zigereranywa ko zigera mu bihumbi, zikava mu burasirazuba bwa DRC. Ayo masezerano anasaba leta ya DRC kurandura, cyangwa kwaka ubushobozi bwo gukora (neutralise), umutwe wa FDLR.
Ibiro bya Perezida wa DRC bivuga ko ibiganiro Tshisekedi yagiranye na Perezida Herzog byakomereje aho bari bacumbikiye ubwo yagiriraga uruzinduko i Kinshasa mu Gushyingo (11) mu 2025.
Ibyo biro bisubiramo amagambo ya Perezida wa Israel avuga ko bemeranyije gushyira ku rundi rwego umubano wungukira ibihugu byombi, mu buhinzi, kwihaza mu biribwa, amazi, ubuzima, ikoranabuhanga no guhanga udushya, umutekano, amahugurwa n'ishoramari.
Bisubiramo amagambo ya Herzog avuga ko ubufatanye bw'ibuhugu byombi "ntibupimirwa gusa mu masezerano dusinya, ahubwo no mu ishyirwa mu ngiro no mu musaruro atanga ku baturage bacu".
Mbere yo guhura n'abo bategetsi bombi ba Israel, ibiro bya Tshisekedi bivuga ko yabanje gusura urwibutso rwa jenoside yakorewe Abayahudi rwa Yad Vashem, yaherukaga gusura mu 2021.
Umubano w'u Rwanda na Israel wo umeze ute?
U Rwanda na rwo rusanzwe rufitanye umubano mwiza na Israel.
Minisitiri w'intebe wa Israel Benjamin Netanyahu yasuye u Rwanda mu 2016, aho yasuye urwibutso rwa jenoside rwa Kigali ruri ku Gisozi.
No muri Nyakanga (7) mu 2026, Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'u Rwanda Olivier Nduhungirehe yagiriye uruzinduko rw'iminsi ibiri muri Israel rwo gushimangira umubano hagati y'ibihugu byombi, aho na we yasuye urwibutso rwa Yad Vashem.
Ibiganiro Nduhungirehe yagiranye na mugenzi we wa Israel Gideon Sa'ar byabayemo isinywa ry'amasezerano mashya y'ubufatanye mu nzego z'uburezi, guhanga udushya, iterambere no kongera ubushobozi.
Kugeza mu myaka ya vuba aha ishize, abanyeshuri b'Abanyarwanda barangije kaminuza bajyaga muri Israel mu mahugurwa mu buhinzi n'ubuvuzi bw'amatungo. Iyo gahunda yabaye ihagaze ku mpamvu z'umutekano nyuma y'igitero umutwe wa Hamas wagabye muri Israel ku itariki ya 7 Ukwakira (10) mu 2023.
Israel n'u Rwanda binafitanye umubano mu bya gisirikare.
U Rwanda rwanavuzwe mu bihugu byagurishijweho porogaramu y'ubutasi ya Pegasus ikorwa na kompanyi yo muri Israel, yoherezwa muri telefone z'abantu mu kubaneka. Ariko mu 2019 Perezida Kagame yabwiye abanyamakuru ko u Rwanda rutayikoresha kuko ihenze cyane.
Umutwe wa FDLR u Rwanda rushaka ko urandurwa ruwushinja ko ugizwe na bamwe mu bahunze barangije gukora jenoside yabaye mu Rwanda mu 1994.
Israel na yo ifite amateka yaranzwe na jenoside – bita Holocaust – yakorewe Abayahudi mu ntambara ya kabiri y'isi.













