Betekenen anonieme sociale netwerken einde van Facebook?
Tien jaar na de oprichting van Facebook lijkt het tijdperk van 'age-sex-location' stilaan achter de rug, want vandaag schieten 'anonieme' sociale netwerken als paddenstoelen uit de grond. Posten wat je wilt, zonder daarvoor ter verantwoording geroepen te worden en zonder duidelijke 'vrienden' of volgers: is het een duister randfenomeen of de toekomst van het internet?
Heeft u al gehoord van Secret, Pinsex, Whisper of Spraffl? Sommige zijn nog relatief kleine universa in het grote wereldwijde web, andere hebben al miljoenen gebruikers, maar het lijken stuk voor stuk voorzichtige pogingen om een alternatief te bieden voor de privacyondergravende wereld van Facebook. Met één constante: de anonimiteit. De ene brengt je anoniem in contact met mensen in je nabije omgeving, de andere toont je de diepste geheimen van een willekeurig iemand op deze planeet en nog een andere creëert gewoon een nieuwe, stiekeme plek voor verzamelaars van pornoprentjes.
Beste versie van jezelf
Neem nu Whisper. Dat is een site waarop je anonieme bekentenissen op een afbeelding typt, om die vervolgens op het web te plaatsen. Niet helemaal origineel, dat idee. Whisper speelt schaamteloos leentjebuur bij het kunstproject PostSecret van de Amerikaan Frank Warren. Die begon in 2005 een blog waarnaar mensen hun geheime bekentenissen kunnen opsturen per post. Die kaartjes, vaak kleine kunstwerkjes, worden vevolgens ingescand en op de blog gezet. Whisper doet net hetzelfde, maar slaat die analoge tussenstap (en het kunstelement) over.
Whisper-CEO Michael Heyward ziet zijn initiatief als een heilzame strijd tegen de wereld van ego's en ijdelheid op web. "Het gaat steeds om het tonen van de beste versie van jezelf: op vakantie, met drank, tijdens sportwedstrijd", zegt hij aan Mashable. "Die manier van 'social sharing' heeft een enorme impact op mensen, omdat het je een onrealistische perceptie geeft van wat er zich in jouw vrienden- en kennissenkring afspeelt. (...) Wij wilden een plaats creëren waar mensen dingen over zichzelf kunnen delen vanuit een ander oogpunt."
Gemaskerd bal
Maar de achterliggende gedachte is niet alleen een reactie op de Facebook-zelfverheerlijking. Anonimiteit is ook gewoon spannend. David Mark Byttow, medeoprichter van 'Secret', verwijst voor zijn concept naar "een gemaskerd bal". Secret werkt, in tegenstelling tot Whisper wel met kennissen en vrienden, maar anonimiseert alle posts. "Je weet wie er op de gastenlijst staat, maar je weet niet wie wat zegt."
Omdat je dingen kan delen met dat virtuele 'masker' op, zijn de posts volgens Byttow iets kwetsbaarder en emotioneler dan op Facebook. "Dit gaat niet zozeer over het delen van geheimen", zegt hij aan TechCrunch, "maar wel over 'heimelijk delen'. Mensen voelen dat ze erbij horen of voelen zich bevestigd wanneer we allemaal dezelfde dingen blijken te voelen. Ik hoor de interne dialogen van mensen en ik kan me er helemaal mee identificeren."
"Mensen delen ook dingen die ze nooit zouden delen op een netwerk dat rond identiteiten draait", bevestigt Heyward. "Elke dag zien we posts die zeggen: 'Whisper heeft mijn leven gered'." Die geladenheid verklaart ook waarom ze bij Whisper een zero-tolerancebeleid hanteren tegenover cyberpesten. Het doel is dat de gebruikers elkaar inspireren, stimuleren en zelfs helpen.
Posts oppoetsen
Maar anonimiteit heeft ook zijn nadelen. Neem nu Pinsex, dat letterlijk de Pinterest voor porno wil zijn: een prikbord waarop je pornografische inhoud verzamelt en anoniem deelt. Je kan er elkaars collectie belonen met badges. Voornaamste doel: wegevolueren van de censuur van de Amerikaanse socialmediareuzen, terwijl je mensen met eenzelfde seksuele voorkeur naar elkaar toe kan leiden. Nobel? Misschien wel. Maar je kan er niet onderuit dat het een snoeiharde pornosite is en blijft, met alle uitwassen van dien.
En zelfs over de meer 'mainstream'-netwerken als Whisper valt kritiek te formuleren. Want, zo ervaarde ook een journalist van New York Magazine, zelfs anoniem kan er prestatiedruk zijn. Gebruikers die willen dat hun posts populair worden, zullen nog steeds geneigd zijn om hun eigen geheimen wat op te poetsen of spectaculairder maken. Er is bij Whisper geen enkele manier om dat na te gaan.
Complementair?
De hamvraag is: zullen deze anonieme webwerelden zorgen voor de "ongepersonaliseerde revolutie", zoals het Schotse anonieme netwerk Spraffl die aankondigt? Het lijkt vooralsnog onwaarschijnlijk, denken de meeste observatoren. "Ze zijn hoogstens de nieuwste fora voor het doodnormale, menselijke verlangen om af en toe te ontsnappen in een andere ik, om uit te schreeuwen wat eigenlijk nooit onthuld had mogen worden, om te bekennen wat beter ongezegd was gebleven. Zonder daarvoor de consequenties te moeten ondergaan", klinkt het op Digital Pivot.
Een bedreiging voor Facebook? Twijfelachtig, ook omdat de leefbaarheid van zo'n sociaal netwerk samenhangt met een manier om er geld mee te verdienen. Op dat vlak heeft Facebook - met de persoonlijke gegevens meer dan een miljard mensen wereldwijd - heel wat meer troeven en slagkracht in huis. Bovendien lijkt anonimiteit veeleer een aanvulling op de huidige sociale netwerken dan een vervanging ervan.
Echte identiteit als last
Maar het succes van Whisper en andere Spraffls bij Facebook een belletje heeft doen rinkelen, mag wel duidelijk zijn. Naar aanleiding van de tiende verjaardag van de internetmoloch onthulde grote man Mark Zuckerberg dat de 'echte identiteit' voortaan niet meer zaligmakend is. Lees: gebruikers zullen ook anoniem of met een pseudoniem kunnen inloggen in toekomstige apps. "Ik weet niet of de slinger te ver is doorgeslagen", klonk het bij BusinessWeek, "maar ik denk zeker dat we op het punt zijn gekomen dat we niet alleen meer dingen moeten doen die samenhangen met de echte identiteit. Want als je altijd onder druk staat van je echte identiteit, denk ik dat dat toch ietwat een last is."
