Hoe Poetin de controle over de 'Russische Facebook' overnam

Ruslands populairste sociale netwerk VKontakte staat nu volledig onder de controle van de Russische president Vladimir Poetin. Dat meldt oprichter, en tot voor kort CEO, Pavel Durov zelf. Durov werd ontslagen en is naar eigen zeggen Rusland ontvlucht. Twee Poetin-getrouwen hebben de leiding van het bedrijf nu in handen.

De manoeuvres van Poetin om de controle te krijgen over de informatie die VKontakte - ook wel de 'Russische Facebook' genoemd - bezit, kwamen vorige week aan de oppervlakte. Toen meldde Pavel Durov dat de Russische autoriteiten hadden gevraagd om de persoonlijke informatie van Oekraïense Maidan-demonstranten over te leveren. "Ons antwoord is en blijft het systematisch weigeren van iedere medewerking", schreef Durov toen op zijn eigen pagina. "De Russische jurisdictie is niet van toepassing op Oekraïense VKontakte-gebruikers." Hij noemde het doorspelen van informatie van Oekraïeners doorspelen aan de Russische autoriteiten "illegaal" en "een verraad zijn ten opzichte van de miljoenen Oekraïeners die ons vertrouwd hebben".

Eerder ontslag genomen
Lang heeft Durov het sinds die onthulling dus niet uitgezongen. Hij schrijft zelf dat hij vandaag ontslagen is en dat hij zijn ontslag in de pers moest vernemen. De manier waarop is bovendien best opmerkelijk. Durov moest onder zware druk in januari al zijn aandelen in VKontake verkopen na een vete tussen de aandeelhouders. Op 1 april kondigde hij aan dat hij bedrijf zou verlaten, omdat hij door de nieuwe aandeelhoudersstructuur niet meer dezelfde 'vrijheid' zou kunnen genieten. Twee dagen later meldde hij dat die post op 1 april een grap was.

Vandaag kreeg Durov de boodschap dat die 'intrekking van zijn ontslag' op 3 april - "die de raad van bestuur voordien publiekelijk aanvaardde" - niet volgens de regels was opgesteld, zodat hij automatisch ontslagen is. "Op die manier komt VKontakte onder de volledige controle van Igor Sechin en Alisher Usmanov."

Nauwe banden met Kremlin
Usmanov is een zakentycoon en Ruslands rijkste man, die vooral fortuin vergaarde in de metaalsector maar sinds enkele jaren erg actief is in de technologie- en telecomsector (onder meer met Mail.ru en MegaFon). Hij bezat tot voor kort een groot aandeel in Facebook en Apple. Usmanov wordt één van Poetins 'oligarchen' genoemd, een zakenman met erg nauwe banden met het Kremlin.

Igor Sechin wordt op zijn beurt één van Poetins grootste medestanders genoemd. Hij is  de topman van oliebedrijf Rosneft en een belangrijke figuur van de zogenaamde Siloviki-fractie, een invloedrijke Russische groepering van mensen uit vroegere veiligheidsdiensten of militaire diensten. Of hoe het Kremlin met enkele eenvoudige zetten de volledige controle over alle gegevens van de 143 miljoen gebruikers op VKontakte in handen heeft.

Incompatibel met internet
Durovs commentaar klinkt ietwat berustend. "Waarschijnlijk was een voorval als dit in de Russische context onvermijdelijk, maar ik ben blij dat we het 7,5 jaar hebben volgehouden. We hebben veel verwezenlijkt. En een deel van wat we verwezenlijkt hebben, kan niet worden teruggedraaid." Durov verwijst daarmee naar de stevigere greep op het internet die Poetin beoogt. Vorige week schreef hij al iets vergelijkbaars: "Ik heb nog steeds iets veel belangrijkers in mijn bezit: een zuiver geweten en de idealen die ik bereid ben te verdedigen."

Aan TechCrunch meldt Durov dat hij Rusland is ontvlucht. "Ik heb geen plannen om terug te keren", klinkt het. "Jammer genoeg is het land incompatibel met de internetbusiness op dit moment." Hij geeft al aan dat hij later dit jaar met een nieuw, mobiel sociaal netwerk wil starten. Het lijkt erop dat hij daarvoor zal voortbouwen op Telegram, de mobile messaging app met de nadruk op privacy waar hij ook achter zit. Sinds de overname van Whatsapp door Facebook heeft dat bedrijfje de wind vol in de zeilen als waardig alternatief. Wordt vervolgd dus.