Kan Facebook zomaar posts en accounts offline halen?
Facebook heeft dinsdag urenlang het account van het Nederlandse Kamerlid Keklik Yücel van de sociaaldemocratische PvdA geblokkeerd nadat zij zich daarop hard had gemaakt voor de vrijheid van meningsuiting en zich kritisch uitliet over Turks president Erdogan. De accountblokkering zorgde voor veel beroering bij onze noorderburen. Kort geleden verdwenen ook al een spotprent en een satirisch gedicht over Erdogan van het sociale netwerk. Kan en mag Facebook dit zomaar doen? En hoeveel vrijheid hebben wij als gebruikers nog? Vijf vragen.
Wat weten we over het moderatiebeleid van Facebook?
"Het lijkt erop dat Facebook te snel aan de intolerantie van gebruikers toegeeft'', zegt de Nederlandse emeritus hoogleraar informatierecht Egbert Dommering. "Ze ondernemen meteen actie en bekijken pas daarna de inhoud goed."
"Als we op de statements en gedragsrichtlijnen van Facebook zelf afgaan, word ik nog niet heel veel wijzer'', vult Daphne van der Kroft van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom aan. "Ze zeggen dat ze alleen inhoud of een account offline halen nadat er 'een mens' naar heeft gekeken. Het maakt daarbij niet uit hoe vaak iets is gerapporteerd."
"Facebook zegt verder dat ze 'respectvol gedrag' aanmoedigen. Maar in het geval van de pagina van Yücel weten we niet precies waar het om ging. En de spotprent die cartoonist Ruben L. Oppenheimer plaatste - waarop Erdogan seks heeft met de Twittervogel met daarbij de tekst 'Erdogan is geen geitenneuker' - werd na excuses weer online gezet. Om vervolgens weer offline gehaald te worden. Heel vaag dus."
Gedrachtsrichtlijnen Facebook
- Je zult geen gebruikers pesten, intimideren of lastig vallen.
- Je zult geen inhoud plaatsen die: haatdragend, bedreigend of pornografisch is; aanzet tot geweld; of naaktbeelden of nodeloos geweld bevat.
- Je gebruikt Facebook niet voor onwettige, misleidende, kwaadaardige of discriminerende activiteiten.
Hoe weten wij als gebruikers wat wel en niet kan?
Van der Kroft: "Dat is heel lastig in te schatten. Kijk, Facebook heeft geen slechte bedoelingen met die richtlijnen. Tegelijk vind ik: als je zo'n grote speler bent, moet je heel voorzichtig zijn. Het probleem is dat wij nu niet weten hoe ze die afwegingen maken. Duidelijkheid over wat er gebeurt als je zo'n regel overtreedt - wanneer ga ik te ver en wat is de consequentie? - is heel belangrijk."
Dommering:"Facebook is geen clubkrantje meer. Daarom hebben ze meer verantwoordelijkheid dan een gewone private onderneming en daar horen duidelijke richtlijnen bij. Je kritisch uitlaten over iemand is iets anders dan een enorme scheldpartij. Yücel schrijft over de lange arm van Erdogan, dat zou moeten kunnen."
3. Moeten we ons zorgen maken?
"Zorgelijk is niet alleen dat inhoud offline gehaald wordt, maar het wordt nog veel problematischer als het maatschappelijk debat daardoor wordt aangetast'', aldus Van der Kroft. "Bijvoorbeeld: ik kan me goed voorstellen dat er mensen zijn die een mening hebben over Yücel, maar die zich daarover op Facebook nu niet meer kritisch uit durven te laten. Het heeft dus een enorme impact."
"Facebook kan wat mij betreft deze actie dus niet zomaar uitvoeren, ook niet als ze sorry zeggen. Wat dit aantoont, is dat wij als mensen enorm afhankelijk zijn geworden van een partij als Facebook, als het gaat om onze grondrechten."
4. En mag Facebook dit juridisch gezien zomaar doen?
"Facebook ziet zichzelf misschien als een private partij, die zelf mag bepalen wat ze wel en niet online willen", denkt Van der Kroft. "Net als een winkel die zelf mag weten welke posters ze aan de muur hangen. In die zin doen ze misschien niks strafbaars, maar gezien hun grote maatschappelijke functie zouden ze kritisch naar hun eigen beleid moeten kijken."
Dommering: "Als Yücel, of wie dan ook, kan aantonen dat Facebook haar eigen gebruikersvoorwaarden niet juist heeft toegepast, dan kan ze daarmee een punt hebben. Want ook andere facebookgebruikers kunnen hier last van hebben. Maar of ze er echt een zaak van kan maken, betwijfel ik. Daarvoor is haar persoonlijke schade of belang waarschijnlijk niet groot genoeg. Het profiel staat immers weer online."
5. Wat kunnen wij als gewone burgers doen om onze vrijheid van meningsuiting zonder problemen te blijven uitoefenen?
Van der Kroft: "Als je merkt dat Facebook jouw post onterecht verwijdert of je account blokkeert, trek dan aan de bel. Zorg dat het in de publiciteit komt. Er ontstaat dan ophef, waarna Facebook zich achter de oren zal krabben en hopelijk de fout herstelt. Daarnaast: kijk eens naar alternatieven als Diaspora of Ello. Als we ons wat meer verspreiden, verminderen we de monopoliepositie van Facebook. Door het internetlandschap weer diverser te maken, creëren we vrijheid voor onszelf."
