Eindelijk hoop? “Alzheimeronderzoek in stroomversnelling na jaren van tegenslag”

Onderzoekers zien voor het eerst in decennia concrete vooruitgang in de behandeling van de ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie. Dat heeft professor Wim Annaert van onderzoeksstichting Stop Alzheimer gezegd op het Young Researcher Congres in Mechelen. Daar kwamen vrijdag bijna 220 jonge wetenschappers samen rond de nieuwste ontwikkelingen in het veld.

“Het is de eerste keer dat we als onderzoekers kunnen zeggen dat er hoop is dat we het op een bepaald moment opgelost gaan krijgen”, zegt Annaert over de recente successen in het onderzoek naar de werking van Alzheimer, en bijkomend naar preventie en behandeling ervan.

Na een lange periode met “veel downs en weinig ups”, waarin tal van klinische studies faalden, lijkt het onderzoek in een stroomversnelling te zijn gekomen.

“We begrijpen stilaan hoe de ziekte in elkaar zit en wat de onderliggende mechanismen zijn”, stelt Annaert. “Met nieuwe technologieën in vooral de genetica en moleculaire biologie hebben we een grote progressie gemaakt.”
Die vooruitgang vertaalt zich stilaan in de eerste zogenoemde ziektemodifiërende behandelingen.

Belangrijke stap vooruit

“De eerste nieuwe alzheimertherapieën tonen dat we de ziekte biologisch kunnen beïnvloeden, maar hun effect blijft voorlopig beperkt”, klinkt het. “Toch is het een belangrijke stap vooruit: het toont dat we op de goede weg zijn en dat steeds betere behandelingen wellicht ook sneller op de markt kunnen komen.”

Nieuwe, effectievere medicijnen binnen enkele jaren

Volgens Annaert grijpen die therapieën voor het eerst rechtstreeks in op de onderliggende ziekteprocessen in de hersenen en versnellen ze de ontwikkeling van nieuwe, effectievere medicijnen die binnen enkele jaren beschikbaar kunnen zijn.

Definitieve genezing voorlopig buiten bereik

Toch temperen de onderzoekers de verwachtingen. Hoewel de eerste therapeutische doorbraken een belangrijk keerpunt markeren, blijft een definitieve genezing voorlopig buiten bereik, luidt het, en is verdere vooruitgang afhankelijk van bijkomend onderzoek en dus investeringen.

Vroegere detectie noodzakelijk

Op het Young Researcher Congres uitten onderzoekers vrijdag ook de nood aan een veel vroegere diagnose en screening van de ziekte. Dat is volgens hen “essentieel” om de recente wetenschappelijke vooruitgang ook effectief te vertalen naar betere zorg voor patiënten.

“Wanneer een arts merkt dat iemand cognitieve defecten vertoont, betekent dat dat de ziekte moleculair al een paar decennia bezig is in de hersenen”, zegt Annaert daarover. Volgens hem kunnen de eerste veranderingen in de hersenen al optreden rond de leeftijd van 40 à 45 jaar, terwijl de diagnose vaak pas op latere leeftijd volgt. Die lange ‘stille fase’ maakt dat ingrijpen vaak te laat komt, ook als er steeds effectievere therapieën op de markt zullen komen.

Net daarom ligt de focus in het alzheimeronderzoek steeds vaker op vroege detectie. “Daarvoor moet je signaalmoleculen vinden, om een screening van de bevolking te kunnen doen om te achterhalen wie aanleg vertoont om de ziekte te ontwikkelen.”

Annaert vergelijkt het met bestaande screeningsprogramma’s voor kanker, al staat het alzheimeronderzoek nog lang niet zo ver. “We hebben al biomerkers gevonden, maar we moeten er nog vinden, of een combinatie van verschillende, in bloed of serum. Bij darmkanker beschikt men bijvoorbeeld over heel duidelijke merkers en een eenvoudige diagnose, daar zitten we nog niet.”

Uitdagend, maar noodzakelijk

Tegelijk groeit het besef dat Alzheimer een complexe aandoening is, veroorzaakt door een combinatie van factoren. Dat maakt screening uitdagend, maar volgens Annaert toch noodzakelijk. “Als we mensen vroeg genoeg kunnen identificeren, ontstaat voor het eerst het perspectief om de ziekte te voorkomen of zelfs te stoppen, in plaats van enkel af te remmen.”

Stop Alzheimer investeert dit jaar alleen al 5,5 miljoen euro in alzheimeronderzoek in België. “Dat bedrag is prachtig, maar het is niet genoeg”, zegt Annaert. Onderzoek naar Alzheimer is complex en langdurig, verduidelijkt hij. “Maar elke euro die je hier nu in investeert, verdien je in veelvoud terug op termijn aan gezondheidswinst.”