«علی» را حذف کردند، «سنتوری» ماند

منتشر شده در ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ - ۱۶ مه ۲۰۲۴

به روز شده در ۱ آبان ۱۴۰۵ - ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶

زمان مطالعه: ۵ دقیقه

«سنتوری» یکی از مهم‌ترین و ماندگارترین آثار داریوش مهرجویی است؛ فیلمی که علاوه بر روایت زندگی یک هنرمند، تصویری از دغدغه‌ها، آرزوها و شکست‌های بخشی از نسل جوان ایران را به نمایش می‌گذارد.

این فیلم در ابتدا قرار بود با نام «علی سنتوری» اکران شود اما به دلیل حساسیت‌های موجود عنوان اولیه خود را نیز از دست داد و در ادامه با سرنوشتی پرحاشیه روبه‌رو شد. با این حال، گذر زمان نشان داد که «سنتوری» فراتر از یک فیلم جنجالی، اثری تاثیرگذار در سینمای ایران است که همچنان درباره آن گفت‌وگو می‌شود.

داستان فیلم سنتوری، زندگی علی، نوازنده‌ای جوان و محبوب را دنبال می‌کند که در مسیر شهرت و موفقیت، با بحران‌های شخصی و اجتماعی روبه‌رو می‌شود.

داریوش مهرجویی در این اثر از خلال سرگذشت یک هنرمند، به سراغ چالش‌هایی می‌رود که بسیاری از جوانان با آن مواجه‌اند؛ فاصله میان آرزوها و واقعیت، تضاد میان خواسته‌های فردی و محدودیت‌های اجتماعی، و تلاش برای حفظ هویت در شرایطی که فرد مدام تحت فشار قرار می‌گیرد.

علی در سنتوری نمادی از نسلی است که در جست‌وجوی راهی برای بیان خود و تحقق آرزوهایش است.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های «سنتوری» توجه به تقابل سنت و مدرنیته است؛ موضوعی که در بسیاری از آثار مهرجویی دیده می‌شود.

قهرمان فیلم در سنتوری در خانواده‌ای سنتی و مذهبی رشد کرده و علاقه او به موسیقی، زمینه‌ساز کشمکش‌هایی می‌شود که به تدریج بر تمامی ابعاد زندگی‌اش تأثیر می‌گذارد. فیلم بدون قضاوت مستقیم، مخاطب را با این تضادها روبه‌رو می‌کند و از دل یک داستان شخصی، به تصویری گسترده‌تر از جامعه می‌رسد.

موسیقی در «سنتوری» قلب تپنده فیلم به شمار می‌آید. حضور قطعات ماندگار با صدای محسن چاوشی و پیوند آنها با روایت داستان، فضایی احساسی و تاثیرگذار خلق کرده که نقش مهمی در محبوبیت فیلم داشته است.

موسیقی در این اثر همراه با تصویر، بیانگر احساسات، شکست‌ها و امیدهای شخصیت اصلی است و به شکل‌گیری هویت فیلم کمک بزرگی می‌کند.

از نظر ساختار روایی نیز «سنتوری» در میان آثار مهرجویی جایگاه ویژه‌ای دارد. داستان بخش زیادی از مسیر خود را از زاویه دید شخصیت اصلی روایت می‌کند و مخاطب را به درون ذهن و خاطرات او می‌برد. این شیوه روایت باعث می‌شود تماشاگر بیش از پیش با جهان درونی علی، رنج‌ها، تردیدها و انتخاب‌های او همراه شود و سرنوشت شخصیت را از نزدیک لمس کند.

بازی‌های درخشان بهرام رادان و گلشیفته فراهانی به عنوان بازیگران اصلی داستان، از دیگر نقاط قوت فیلم است. این دو بازیگر با خلق شخصیت‌هایی باورپذیر، رابطه‌ای عاطفی و پرتنش را به تصویر می‌کشند که یکی از مهمترین عناصر پیش‌برنده داستان به شمار می‌آید.

«سنتوری» اگرچه هرگز فرصت اکران عمومی گسترده را پیدا نکرد، اما به دلیل توقیف و انتشار غیرقانونی نسخه آن، به یکی از شناخته‌شده‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای پس از انقلاب تبدیل شد. این اتفاق موجب شد فیلم علاوه بر ارزش‌های هنری و سینمایی، به یکی از نمونه‌های مهم بحث سانسور در ایران نیز بدل شود.

امروز «سنتوری» علاوه براینکه یک درام اجتماعی موفق به حساب می‌آید، به عنوان بخشی از فضای فرهنگی و اجتماعی زمانه خود نیز محسوب می‌شود و این جهت، در حافظه سینمای ایران باقی مانده است.

«سنتوری» نخستین بار در بیست و پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر در بهمن‌ماه ۱۳۸۵ به نمایش درآمد و با استقبال مخاطبان روبه‌رو شد. قرار بود این فیلم در مرداد ۱۳۸۶ اکران شود اما ساعاتی پیش از اکران عمومی از نمایش آن جلوگیری شد.

توضیح تصویر، داریوش مهرجویی، فیلمساز - پوستر فیلم «سنتوری»

درباره کارگردان

داریوش مهرجویی متولد ۱۷ آذر ۱۳۱۸، یکی از برجسته‌ترین و تاثیرگذارترین کارگردانان سینمای ایران بود. او به‌عنوان یکی از پیشگامان موج نوی سینمای ایران شناخته می‌شود و آثارش ترکیبی از ادبیات، فلسفه و زندگی اجتماعی ایرانی را به تصویر می‌کشند.

مهرجویی در تهران متولد شد و در رشته فلسفه در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس تحصیل کرد. در دوران تحصیلش با سینما و فلسفه غرب آشنا شد که تأثیر عمیقی بر کارهایش گذاشت. دومین فیلم او، «گاو» (۱۳۴۸)، او را به عنوان یکی از مهم‌ترین فیلم‌سازان ایران به جهان معرفی کرد. فیلم گاو که بر اساس داستانی از غلامحسین ساعدی ساخته شده بود، به نمادی از جریان موج نوی سینمای ایران تبدیل شد و جوایز بسیاری از جشنواره‌های بین‌المللی دریافت کرد.

از دیگر آثار داریوش مهرجویی می‌توان به فیلم‌های لیلا، پری، هامون، سنتوری و لامینور اشاره کرد. فیلم‌های او معمولاً به موضوعات فلسفی، روان‌شناختی و روابط انسانی می‌پردازند و از جنبه‌های متفاوت فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران الهام می‌گیرند.

داریوش مهرجویی همچنین به عنوان نویسنده و مترجم فعالیت داشت و آثاری از فلسفه و ادبیات غربی را به فارسی ترجمه کرد.

او در ۲۲ مهر ۱۴۰۲ در خانه اش به اتفاق همسرش به قتل رسید. این اتفاق ناگوار موجی از واکنش‌های گسترده در جامعه فرهنگی و هنری ایران را تا به امروز به همراه داشته است. مهرجویی در طول زندگی‌اش با آثارش تاثیر عمیقی بر سینمای ایران و جامعه هنری آن گذاشت.