Oudste geschreven zin ontdekt op luizenkam van 3.700 jaar oud
De oudste ontcijferde geschreven zin staat op een luizenkam uit de bronstijd in het koninkrijk Juda. De boodschap uitgedrukt in het oudste bekende alfabet gaat over een alledaags probleem waar de moderne mens vandaag nog altijd mee kampt, net als de Kanaänieten zo’n 3.700 jaar geleden: luizen.
“Moge deze slagtand de luizen in het haar en de baard uitroeien.” Die woorden sieren een ivoren kam met dubbele rand die tijdens de bronstijd in het koninkrijk Juda blijkbaar werd gebruikt om luizen te verwijderen, zelfs bij de rijkste burgers. De kam meet 3,5 bij 2,5 centimeter. Het gaat waarschijnlijk om een geïmporteerd luxeproduct, want olifanten waren er niet in Kanaän, en dus ook geen ivoor.
Het voorwerp werd in 2017 opgegraven in Lachis, zo’n 40 kilometer ten zuidwesten van Jeruzalem. Tijdens het tweede millennium voor Christus was de stad in Kanaän de tweede belangrijkste van het koninkrijk Juda, na hoofdstad Jeruzalem. Pas in december vorig jaar werden de ondiepe gravures op de kam opgemerkt. Na analyse bleek het om het Proto-Kanaänitische schrift te gaan, het vroegste alfabet dat ongeveer 3.800 jaar geleden werd uitgevonden.
De eerste schrijfsystemen ontstonden in Mesopotamië en Egypte rond 3.200 voor Christus, maar die waren niet alfabetisch. Het vroegste alfabet werd rond 1.800 voor Christus uitgevonden door Semitisch sprekende mensen vertrouwd met het Egyptische schrift. Dat Proto-Sinaïtisch of Proto-Kanaänitisch schrift werd honderden jaren gebruikt en werd de basis voor het Oudgrieks, het Latijn en de meeste moderne talen in Europa.
“De inscriptie is heel menselijk”, stelt archeoloog Yosef Garfinkel, professor aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem en begeleider van de opgravingen in Lachis. “Dit is een kam en op de kam staat de wens om luizen in de haren en in de baard te vernietigen. Tegenwoordig hebben we al die sprays, moderne medicijnen en gif. Vroeger hadden ze die niet.”
Via het gebruikelijke procédé van koolstofdatering kon niet worden achterhaald hoe oud de kam is, maar onderzoekers denken dat hij rond 1.700 voor Christus is gemaakt. De kam is versleten en heeft zijn tanden verloren, maar de overgebleven stompjes laten zien dat hij ooit zes wijd uit elkaar staande tanden had voor het verwijderen van haarklitten aan de ene kant, en veertien dicht bij elkaar staande tanden had voor het verwijderen van luizen en neten aan de andere kant.
Dat luizen het mikpunt van de kam waren, bleek uit microscopisch onderzoek. De wetenschappers konden zo de taaie buitenste membranen identificeren van nimfstadia van hoofdluizen van een halve millimeter lang.
