Moeten we sociale media tot 16 jaar verbieden?

Laura Vandenbosch, mediapsychologe (KU Leuven), werkte mee aan het rapport van de HGR:

“We moeten met een genuanceerde blik kijken. Waar nodig moet er veel minder naar schermpjes gekeken worden, maar ze verbieden is geen optie.”
“Zo’n verbod is makkelijk te omzeilen, zeker als er bij de kinderen zelf geen draagvlak is. Toch weten we wel degelijk wat voor negatieve gevolgen smartphones en sociale media kunnen hebben bij kinderen. Denk aan slaapproblemen, cyberpesten, afpersing en leer- en concentratieproblemen”.
“Post je bijvoorbeeld heel veel selfies, dan wordt je onzekerheid over je uiterlijk op termijn vaak groter. Maar deel je foto’s met vrienden of gebruik je sociale media vooral om contact te onderhouden, dan kan dat je net beter doen voelen. (...) Net die tweedeling is dus belangrijk volgens de onderzoeker: “sommige effecten zijn positief, sommige negatief, en vaak allebei tegelijk”.
“Tegelijk zien we dat bepaalde patronen over grote groepen heen duidelijk nadelige gevolgen hebben: alles wat draait rond uiterlijk en middelengebruik bijvoorbeeld, of de invloed van extreme content op je welzijn en gedrag.”

In mei van dit jaar heeft een groep van 17 wetenschappers en praktijkdeskundigen uit diverse disciplines in een open brief aan de Vlaamse en federale regering nog gepleit voor een verbod op sociale media tot 16 jaar. Onder hen namen als psychiater Dirk De Wachter, neuroloog Steven Laureys en kinder- en jeugdpsychiater Binu Singh, maar ook de Vlaamse vereniging van kinderpsychiaters.

Experten in een open brief:

“Er zijn vandaag genoeg wetenschappelijke aanwijzingen voor schadelijke effecten van overmatig schermgebruik: verhoogd risico op aandachtsproblemen, slaapproblemen, spraak- en taalachterstand, emotionele en sociale ontwikkelingsproblemen, slecht eetgedrag, negatief lichaamsbeeld en dalende cognitieve prestaties. Het is volgens hen tijd om “het voorzorgsprincipe serieus te nemen en daadkrachtig in te grijpen”.

Wouter Duyck, professor cognitieve psychologie (UGent):

“Je moet naar overzichtsstudies kijken. Dat zijn studies die de resultaten van tientallen onderzoeken bundelen en op zoek gaan naar verbanden. Zo zijn er al een stuk of vijf gevoerd de voorbije jaren. Daaruit blijkt dat er inderdaad een link is tussen het mentaal welzijn van jongeren en het gebruik van sociale media of smartphones, maar dat verband is piepklein. Het mentaal welzijn van onze jongeren zou voor amper één procent beïnvloed worden door sociale media. Dat rechtvaardigt voor mij voorlopig geen algemeen verbod voor álle jongeren onder zestien jaar.”

“Ik merk dat er véél onrust is bij ouders en bij politici. Quasi alle problemen in onze samenleving worden tegenwoordig aan sociale media gekoppeld. Terwijl daar dus geen bewijs voor is.”
“Ik vind het schadelijk dat wetenschappers en experten paniek zaaien terwijl dat nergens voor nodig is. Maar het is populair, natuurlijk. Het is zelfs een verdienmodel geworden. Als je vandaag een boek publiceert over negatieve effecten van sociale media dan heb je bijna zeker een bestseller. Kijk naar het boek ‘Generatie Angststoornis’ van de Amerikaanse psycholoog Jonathan Haidt dat vorig jaar verscheen. Dat is een wereldwijde hit geworden en heeft veel invloed in dit debat. Het is beklijvend geschreven, maar het is wetenschappelijk zwak onderbouwd. Veel lezers beseffen dat niet en gaan mee in de boodschap: sociale media zijn een pest.”

Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit):

“In het echte leven vinden we het doodnormaal dat we grenzen stellen en leeftijdsbeperkingen invoeren om onze kinderen en jongeren te beschermen. Waarom zou dat anders moeten zijn in de digitale wereld?”

Cieltje Van Achter, Vlaams minister van Media (N-VA):

“We hebben een grondig onderzoek laten uitvoeren om de effecten van sociale media en overmatig schermgebruik op het mentale welzijn van jongeren in kaart te brengen en te bepalen hoe we hier beleidsmatig het best op reageren”.“De resultaten zijn duidelijk: de huidige leeftijdsgrens van 13 jaar voor sociale media is terecht en moet in de praktijk ook beter worden afgedwongen. Een verbod op sociale media tot 16 jaar is, zoals ook uit het advies van de Hoge Gezondheidsraad blijkt, geen goed idee.”“Wat het advies wél sterk benadrukt, is de nood aan ondersteuning en begeleiding voor zowel jongeren als ouders. “Het advies stelt letterlijk: ‘We have a duty not to remove children from their online world, but to make it safer’. Precies dat is onze verantwoordelijkheid”, besluit Van Achter.Eerder zei de minister ook al: “Er is geen wetenschappelijke consensus dat zo’n verbod werkt. Wat we wel weten: de helft van de ouders volgt hun kinderen online niet. Die verantwoordelijkheid en dat vertrouwen tussen jongeren en ouders smoren we met een verbod. Handhaaf de grens van 13 jaar, voer strikte regels in, maar geen verbodspolitiek. Mediawijsheid, ouderlijk engagement en strenge regels voor techbedrijven, daar ligt de oplossing”, zegt Van Achter.

Conner Rousseau, voorzitter van Vooruit

Vooruit pleit opnieuw om sociale media te verbieden tot 15 jaar. “Onze kinderen worden vergiftigd waar we bij staan. Brainrot. Levensgevaarlijke challenges op TikTok. Toxische ideeën. Elke dag krijgen ze gevaarlijke en schadelijke content te zien op sociale media. Ik wil onze kinderen beschermen. Voor hun gezondheid. Voor hun toekomst. En vooral om kinderen weer kind te laten zijn.”

Bram Jacques, parlementslid voor Groen

“Een verbod op sociale media voor jongeren is niet de oplossing. De kern van het probleem aanpakken en die toxische content en algoritmes weren, dat is wat er moet gebeuren. Jongeren kritisch leren omgaan met sociale media is cruciaal om ervoor te zorgen dat ze op een gezonde manier met die platformen omgaan. De online wereld verandert gigantisch snel. Het is belangrijk dat jongeren de nodige handvaten aangereikt krijgen om die te ontdekken, zodat ze er niet door verzwolgen geraken.”