Bondskanselier Merkel dringt facelift Europees verdrag op

Amper een jaar na de inwerkingtreding krijgt het Europese verdrag van Lissabon reeds een kleine facelift. Onder zware druk van Duitsland en Frankrijk slikten de overige lidstaten van de Europese Unie in Brussel een beperkte wijziging van het verdrag om een financieel vangnet voor eurolanden te verankeren. Meteen waarde het spookbeeld van de referenda weer door de coulissen van de Europese top. Europees Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy moet "zijn creativiteit aanwenden" om de situatie te ontmijnen.

Nadat ze ternauwerdood het armlastige Griekenland van de ondergang hadden gered met een lening van 110 miljard euro zagen de leiders van de eurozone zich op een zondagavond in mei verplicht om een nog stevigere verdedigingsgordel rond de eurozone uit de grond stampen. Dat moest het gevaar op besmetting en de aanhoudende speculatie tegen Portugal, Spanje en Ierland de kop indrukken.
 
Stabiliseringsmechanisme
Het resultaat was een Europees stabiliseringsmechanisme. Dankzij 750 miljard euro aan garanties van de Europese begroting, de eurolanden en het Internationaal Monetair Fonds kan het mechanisme goedkoop geld ophalen om eurolanden met betalingsproblemen te ondersteunen. Duitsland stemde schoorvoetend in, maar eiste draconische besparingsmaatregelen en een beperkte looptijd van drie jaar. Berlijn wou immers geen blanco cheque geven aan wat denigrerend 'de Club Med' wordt genoemd.
 
Ironisch genoeg is de Duitse bondskanselier Angela Merkel amper een half jaar later de drijvende kracht achter de verankering van het mechanisme in het Europese verdrag. "2013 is niet zo ver weg. Als we in die periode een crisissituatie zouden meemaken, zouden we niet langer beschikken over een wettelijk bindend instrument om ons te beschermen. De markten zouden de opening zien en er meteen profijt uit halen", argumenteerde de bondskanselier.
 
Merkel moet scoren
Waarnemers stippen ook aan dat in 2013 niet enkel het huidige mechanisme, maar ook het tweede mandaat van Merkel als regeringsleider verstrijkt. Dan zou het moeilijke debat over Duitse steun voor lakse begrotingszondaars alvast van de baan zijn. De noodzaak van een verdragswijziging verdedigt Merkel echter vooral met juridische argumenten. Volgens haar kon men het risico niet lopen dat een klacht bij het Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe het mechanisme onderuit zou halen.
 
Merkel zei dat alle leiders begrip hadden voor de nood aan rechtszekerheid, maar het was vooral de steun van de Franse president Nicolas Sarkozy die de rest met een voldongen feit opzadelde. "Deauville was belangrijk om de zaken in beweging te krijgen. Ik verkies een situatie waarbij Duitsland en Frankrijk eensgezind naar een Europese top trekken. Een Duits-Frans standpunt weerspiegelt reeds de verschillende belangen en denkscholen in Europa", aldus Merkel.
 
Cameron onder druk
Hoe dan ook, de Frans-Duitse forcing voor een verdragswijzing valt niet overal in goede aarde. De Europese Commissie reageerde afwijzend. Het dreigt immers andere landen op ideeën te brengen. Ook de roep om referenda steekt meteen weer de kop op. Een deel van de Britse pers voerde vanochtend meteen de druk op premier David Cameron op. Ook een land als Ierland wordt weerom voor problemen gesteld.
 
Vertrouwen in Van Rompuy
De Duitse bondskanselier beklemtoonde dat de verdragswijziging geen overheveling van nieuwe bevoegdheden in de hand zal werken. Dat moet de deur op slot doen voor nieuwe referenda. Het is aan Van Rompuy om de situatie te ontmijnen tegen de top van december. Artikel 48 van het verdrag biedt alvast mogelijkheden voor een beperkte verdragswijziging. Sarkozy heeft alvast alle vertrouwen in "de creativiteit" van de Belgische oud-premier.
 
Een piste heeft Duitsland alvast laten varen. Aan artikel 125 (de befaamde no bail out-clausule die Berlijn koste wat kost in het verdrag wou) kan niet geraakt worden. Momenteel circuleert een aanpassing van artikel 122 als mogelijke oplossing. Dat artikel bepaalt dat de Europese Unie landen financiële steun kan bieden bij "natuurrampen en andere uitzonderlijke gebeurtenissen buiten haar controle".
 
Strenger toekijken
Intussen moet de Europese Commissie onderzoeken hoe het nieuwe mechanisme eruit kan zien. In de conclusies van de leiders wordt alvast verwezen naar een bijdrage van de private sector. Daarbij denkt Merkel in eerste instantie aan de banken. Voor de bondskanselier was dat één van de belangrijkste lessen van de top: "Moest er zich toch nog zo'n crisis voordoen, dan is het niet enkel de belastingbetaler die de prijs zal betalen", verklaarde ze. In het ideale scenario wordt uiteraard nooit beroep gedaan op het mechanisme. Daartoe wordt het toezicht op de openbare financiën van de lidstaten verscherpt en kan sneller ingegrepen worden wanneer de begroting dreigt af te glijden naar een tekort van meer dan drie procent. Tot ergernis van de Europese Commissie hebben de lidstaten het automatisme van sancties in die eerste, preventieve fase echter aanzienlijk verminderd.
 
Merkel prees echter vooral de introductie van een Europees toezicht op de competitiviteit van de lidstaten. In landen als Spanje en Ierland waren het immers niet de openbare financiën het grote probleem, maar macro-economische trends als de ontwikkelingen als vastgoedzeepbellen. Het is volgens Merkel "een quantumsprong voorwaarts" dat deze problemen op Europees niveau aangepakt kunnen worden. De Europese leiders zullen voortaan "als een echte economische regering functioneren", meent de Duitse. (belga/vsv)