Hoe IS ook aan het mediafront successen boekt

Terwijl Islamitische Staat (IS) aan de fronten van Syrië en Irak een gruwelijke strijd uitvecht, voert de terreurbeweging nog een andere oorlog. Een mediaoorlog, waarin IS zich onderscheidt door een uitgekiende strategie en een radicale breuk met de mediapolitiek van die andere islamistische terreurorganisatie, al-Qaïda. Dat staat te lezen in een analyse van The New York Times.

De manier waarop de IS-propaganda via professioneel gemaakte videoboodschappen en documentaires (zoals deze, met onder meer beelden die vanuit een drone werden geschoten) de wereld in stuurt, baart internationale inlichtendiensten zorgen. De beweging is actief op sociaalnetwerksites als Facebook, Youtube en Twitter, waar ze haar ideologie en acties in verschillende talen wereldkundig maakt.

Stijlbreuk
Ook al-Qaïda wist internetboodschappen vaak naar zijn hand te zetten, maar er is een opvallende stijlbreuk in de manier waarop de beide terreurgroepen actief zijn op het net. Waar al-Qaïda het web inschakelde om dreigementen aan het Westen te richten, vormen gruwelvideo's en bedreigingen veel minder de centrale focus van de mediapolitiek van IS. De gruwelijke onthoofding van de Amerikaanse James Foley is dan wel de bekendste IS-video, het is ook een atypische, schrijft The New York Times. Erder dan te dreigen, pocht IS met de eigen 'verwezenlijkingen'.

Dat gebeurt met een boekhoudkundige zin voor detail: de communicatie gaat vaak over hoeveel steden werden veroverd, welke gebieden 'bekeerd' werden, welke controleposten werden opgericht of hoeveel mensen door de jihadi's werden gedood. De 'verre vijand' (zoals de VS of Israël) is minder prominent aanwezig in de communicatie dan de 'nabije' (zoals Syrisch president Assad). De strijd aan het thuisfront in Irak en Syrië is prioritair, de anderen komen daarna wel aan de beurt.

"Vertrappeld worden of geschiedenis schrijven"
Daarnaast is het internet ook rekruteringskanaal nummer één voor IS, met boodschappen op maat van de doelgroep. Moslims in het Westen en in de Arabische wereld krijgen hun informatie van IS in een sterk verschillende stijl - ook al blijft de boodschap van een onstopbare, onverzettelijke macht overal centraal staan. Maar de boodschappen die in het Midden-Oosten worden gestuurd zijn harder. "Wie in onze weg staat wordt vertrappeld, wie zich aansluit schrijft geschiedenis", zo omschrijft prof. Fawaz A. Gerges van de London School of Economics de teneur van de IS-video's in de Arabische wereld.

Ook alomtegenwoordig is de historische ondertoon als zou Islamitische Staat een oud onrecht uitwissen. Daarbij wordt gerefereerd naar de Westerse mogendheden (vaak 'kruisvaarders' genoemd)die in het begin van de vorige eeuw de moslimwereld in verschillende staten opdeelden. Dat wordt als een zuivere verdeel-en-heerspolitiek aan de kaak gesteld, die alleen door eenmaking kan worden uitgewist. Waar Osama bin Laden al de retoriek van een nieuw verenigd kalifaat opniew invoerde, lijkt IS de al-Qaïda-theorie in de praktijk te brengen.

Succes leidt tot meer succes
Die aanpak slaat aan, en ook bij geradicaliseerde jongeren in het Westen. Getuige daarvan de vele moslimjongeren die als jihadi naar Syrië of Irak vertrekken om er vaak onder IS-vlag te vechten. Zeker nadat IS het Iraakse Mosoel inpalmde, kiest zowat elke kandidaat-jihadi voor IS, waar jongeren voorheen nog voor verschillende groepen wilden vechten. "Het succes van de beweging leidt tot meer succes", zegt een CIA-bron aan de NYT. "De perceptie van makkelijke overwinningen, territorium en wapens maakt het de rekruteerders makkelijk."

Niet alleen in de inhoud van de communicatie vaart IS een andere koers dan al-Qaïda, ook de vorm is helemaal anders sinds Osama bin Laden zijn aanhangers voor een statische camera in het Arabisch toesprak. Vlot geschreven blogposts, video's die uit actiefilms of games lijken te komen, en boodschappen in een waaier aan talen - waaronder het Engels - maken opgang, ongetwijfeld onder impuls van de strijders die in het Westen werden gerekruteerd. Jihadi's discussiëren op Ask.fm of Twitter over hun beweegredenen, en geblokkeerde accounts worden in geen tijd vervangen door nieuwe.

Moeizaam tegenoffensief
Inlichtingendiensten in het Westen lanceerden een tegenaanval op dit mediaoffensief van IS, met boodschappen op Facebook en Twitter die de misselijkmakende gruwel van de beweging in de verf zetten, met onder meer de hashtag #ThinkAgainTurnAway. Dat tegenoffensief belooft evenwel een bijzonder lastige onderneming te worden: terwijl posts, tweets en status updatesvan jihadstrijders massaal gedeeld en geliket worden, blijven de tegenstemmen vaak onopgemerkt.