Cyllideb 2026: Annog 'taliad ynni aelwyd' yng Nghymru

Mae'r Canghellor yn annog Llywodraeth Cymru i gyflwyno "taliad ynni aelwyd" o £100 i bobl sy'n talu treth y cyngor.

Dywedodd John Healey y byddai 20 miliwn o aelwydydd sydd mewn bandiau treth gyngor A-D yn Lloegr yn derbyn y taliad, a galwodd ar weinidogion Cymru i wneud yr un peth.

Dywedodd y byddai'r taliad yn cael ei ddyrannu i lywodraethau datganoledig Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Pe bai Llywodraeth Cymru yn dilyn y llwybr hwn, amcangyfrifir bod rhwng 70% a 75% o aelwydydd yng Nghymru yn perthyn i fandiau treth gyngor A-D.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cael cais am ymateb.

Fe wnaeth y Canghellor hefyd gyhoeddi gwariant ar brosiectau yng Nghymru.

Cyhoeddodd £30m ar gyfer gorsaf Parcffordd Caerdydd. Fe wnaeth Eluned Morgan, pan yn brif weinidog Cymru, gymeradwyo cynlluniau i adeiladu gorsaf reilffordd newydd yn nwyrain Caerdydd yn Ionawr 2025.

Cyhoeddodd Healey £11m ar gyfer pont Aberafan, sy'n croesi Afon Afan rhwng canolfannau siopa Aberafan a Phort Talbot, a £2.5m ar gyfer ehangu parc gwyddoniaeth M-SParc ger Gaerwen ar Ynys Môn.

Amlinellodd y Canghellor hefyd fuddsoddiad mewn amddiffyn a fydd yn arwain at "ail-ddiwydiannu" mewn sawl lle, gan gynnwys Glasgoed, Sir Fynwy.

Mae'r gwrthbleidiau wedi cyhuddo'r llywodraeth Lafur o ddiffyg uchelgais.

Dywedodd y Canghellor fod y symudiadau yn y marchnadoedd ariannol – a achoswyd gan bryderon ynghylch dyled a chwyddiant, yma ac mewn mannau eraill – wedi ychwanegu £14bn at gostau benthyca Llywodraeth y DU eleni.

Eisoes, mae Llywodraeth y DU yn gwario £1 o bob £13 y mae'n ei wario ar ad-dalu llog ar ddyled – arian y gellid, fel arall, ei wario ar ysgolion, ffyrdd neu ar ostyngiadau treth.

Er gwaethaf heriau byd-eang, meddai Healey, bydd y Gyllideb yn rhoi cyllid Prydain "yn y du" o fewn tair blynedd.

Ymhlith y cyhoeddiadau eraill:

Ceisiodd Healey roi sicrwydd i gyn-lowyr mewn perthynas â brwydr dros bensiynau sydd wedi para degawdau.

Mae cyn-weithwyr mewn pyllau glo yn dweud iddynt golli allan ar ôl i weinyddiaeth y Ceidwadwyr gymryd rheolaeth o gynllun pensiwn y glowyr pan breifateiddiwyd British Coal ym 1994 – pryd y caniatawyd i'r llywodraeth gadw hanner unrhyw warged buddsoddi.

Ond yn dilyn pryderon bod y llywodraeth yn bwriadu torri addewid y Blaid Lafur i ddatrys yr anghydfod, dywedodd Healey: "O ran cyn-weithwyr pyllau glo, rwy'n gwarantu bod pob ceiniog o warged y gronfa bensiwn yn mynd i'r glowyr".

"Gwn nad yw'r gwaith wedi'i gwblhau, a byddaf yn parhau i sicrhau trosglwyddiad llawn o gronfa'r gwarantydd".

Ymatebodd llefarydd Plaid Cymru ar y Trysorlys, Ben Lake AS, i'r Gyllideb gan ddweud bod y Blaid Lafur "yn ymddangos fel pe bai wedi cyflwyno'r setliad ariannu gwaethaf i Gymru ers blynyddoedd.

"Ar ôl misoedd o addewidion ynglŷn â pherthynas newydd â Chymru a dull newydd gan y Trysorlys, y cwestiwn y bydd llawer yn ei ofyn yw – ble mae'r uchelgais?

"Dewisodd y Canghellor beidio â chyhoeddi faint o arian ychwanegol fyddai Cymru yn ei gael o ganlyniad i'r Gyllideb hon.

"Wedi'i guddio yn y dogfennau mae tua £450m o gyllid ychwanegol dros gyfnod o dair blynedd.

"Mae hynny'n llawer rhy isel i gadw i fyny â chwyddiant, ac mae perygl y bydd yn gorfodi'r math o doriadau gwariant y profodd Cymru yn ystod blynyddoedd gwaethaf toriadau'r Torïaid."

Dywedodd llefarydd Reform yng Nghymru ar gyllid, Cai Parry-Jones AS: "Mae angen cynllun achub economaidd cynhwysfawr ar Gymru, ac roedd y Gyllideb hon ymhell o gyrraedd y nod hwnnw.

"Mae hefyd yn amlwg, er gwaethaf yr hyn y mae Llafur wedi'i ddweud yng Nghymru, nad yw'r blaid yn cefnogi adeiladu ffordd liniaru'r M4.

"Dim ond Reform fydd yn cyflawni dros ein heconomi ac yn cefnogi teuluoedd Cymreig sy'n gweithio'n galed gyda chostau byw."

Yn gynharach, yn ystod Cwestiynau i'r Prif Weinidog, fe wnaeth arweinydd seneddol Plaid Cymru, Liz Saville Roberts, gyhuddo Andy Burnham o "hyrwyddo" mwy o bwerau i feiri yn Lloegr, tra'n "gwrthod" rhoi'r un "offer economaidd" i Lywodraeth Cymru ag sydd gan yr Alban.

Fe wnaeth hi ei annog ef i barhau i gefnogi datganoli drwy roi i Gymru y "pwerau economaidd sydd eu hangen arnom i ffynnu", pan fydd yn cyfarfod â Phrif Weinidog Cymru, Rhun ap Iorwerth, yn Glasgow yn ddiweddarach yr wythnos hon.

Dywedodd Burnham wrthi ei fod yn croesawu ei chefnogaeth i "ddatganoli dyfnach".

Ychwanegodd y byddai'n cynnig "datganoli mwy o rym o ran cymorth cyflogaeth" i Rhun ap Iorwerth – yn debyg i'r cynnig a wnaeth i Brif Weinidog yr Alban, John Swinney.

"Er mwyn i ni allu mabwysiadu dull gwahanol o gefnogi pobl mewn cymunedau i ddychwelyd i'r gwaith, ac i gefnogi'r economi."

"Dyna fan cychwyn; bydd mwy i ddod hefyd, ac rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda hi a'i phlaid ar y mater hwn."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i [email protected], dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.