"Trump of Clinton: het is kiezen tussen hel en vagevuur"

Nog zes nachten slapen en de Amerikanen beslissen wie Obama opvolgt. Houdt Hillary Clinton vast aan haar almaar slinkende voorsprong? Of wordt Donald Trump - in sommige polls plots op één - toch nog de meest controversiële Amerikaanse president sinds mensenheugenis?

Al 22 miljoen Amerikanen gingen met wasknijper op de neus stemmen

We blijven alle ontwikkelingen op de voet volgen. Vanaf nu zelfs met twee kiesmannen in de VS: Jelle Brans focust zich de komende week op 'Team Trump', terwijl Jeroen Bossaert tot en met verkiezingsnacht in het spoor van de Democraten gaat.

Lees hun reportage uitzonderlijk gratis op HLN.be. En neem nu een proefabonnement om ze ook de rest van de week elke dag te lezen in onze Pluszone, exclusief voor abonnees. Proef nu vier weken voor maar twee euro.

Liefst 22 miljoen Amerikanen trokken al naar de stembus. Een groot deel van die early voters deed dat met dichtgeknepen neus. Republikeinen die met hartzeer voor Trump stemden en Democraten die met pruillip hetzelfde deden voor Clinton. En daartussen zwevende kiezers die zich enkel afvroegen: 'Wie ergert mij het minst?' Zelfs in het oerconservatieve Texas, waar ze al 40 jaar Republikeins kiezen, stelden we vast dat ze het niet meer weten.

Chris Salcedo kan het enthousiasme in zijn stem niet verbergen. Hij ratelt en ratelt. Door een microfoon waar in dikke letters 'AM 700 KSEV' op staat geschreven, spuwt hij woorden de ether in. Sommige herhaalt hij tot tien keer per minuut. FBI. Clinton. E-mails. Leugens. Verraad. De inwoners van Houston worden ermee wakker of rijden ermee naar hun werk. Het is dinsdagochtend en de politieke talkshowpresentator spoort zijn luisteraars aan om de juiste keuze te maken aan de stemcomputer. Voor wie nog twijfelt wat die juiste keuze is, start hij een radiospotje. "Wist u dat het wetenschappelijk bewezen is dat de generatie van uw vader meer testosteron had dan u?", zegt een dreigende stem. "Glijden we af? Zijn wij een land van watjes aan het worden?" Salcedo is één van de vele mannen in Texas die schrik hebben van de gedachte dat een vrouw de VS zou leiden. Die 'verzwakking' van het land moet vermeden worden. Ook al heet het alternatief Donald Trump. "Dit is een antiverkiezing", kraait hij opgewonden. "Als je niet weet wat je wél wil, stem dan voor wat je zeker niét wil, Texas!"

"De conservatieven zijn bang", lacht Jayden Kendrick wanneer we hem in de rij voor een kieslokaal in het westen van Houston confronteren met de uitspraken op de radio. "Ze zien dat het in Texas voor het eerst in 40 jaar een nek-aan-nekrace wordt en slaan in paniek." Jayden is student en één van de meer dan 22 miljoen Amerikanen die vóór 8 november al een stem uitbrengen. Hij ziet mensen in zijn geboortestaat - de op één na grootste van de VS - alle kanten opschieten. "Ik heb vrienden die compleet gedegouteerd zijn van de campagne en thuisblijven, en anderen die hypergemotiveerd zijn, maar dan vooral om de 'tegenstanders' lik op stuk te geven. Nog anderen hebben schrik van Clinton als president. Of van Trump." Of hij ook vrienden heeft die vanuit een positieve motivatie stemmen? "Weinig."

Meer Spaans dan Engels

Die verdeeldheid en antipolitieke sfeer zorgen voor een moeilijk in te schatten resultaat. Zelfs in een Republikeins bolwerk als Texas is een zege voor Donald Trump geen zekerheid meer. Volgens politicologen heeft dat meer te maken met de gebreken van Trump dan met de kwaliteiten van Clinton. Vorige week werd het in de opiniepeilingen zo link dat de staat zelfs eventjes als swing state gecatalogeerd werd. Wat meteen een tegenstroom op gang bracht. Voor William Fortenberry, een zestiger, is het swing state-nieuws de enige reden waarom hij al vroeger komt stemmen. "U mag gerust weten dat mijn maag omdraait als ik straks stem, maar ik kan het niet laten gebeuren dat onze staat gewonnen wordt door de Democraten."

De 'tegenstem' van oerconservatieve Texanen als William doet de balans opnieuw wat meer in Trumps voordeel hellen. Al blijft de marge met slechts een handvol procenten ongezien krap. Bovendien blijken de latino's, een spectaculair groeiend deel van de bevolking in Texas, zich massaal naar de stembus te begeven. Aan de twee stemlokalen die we in Houston bezoeken, horen we meer Spaans dan Engels. Velen onder hen komen tégen Trump stemmen, niet vóór Clinton. Zo ook Clara Monterey. Ze is begin dertig en heeft drie kinderen. Ze stemt vandaag uit onvrede. "Ik werk dubbele shifts in een restaurant en kom amper rond. Dat moet veranderen. Clinton zegt dat ze dat wil doen, maar ik geloof haar niet. En toch... zal ik voor haar stemmen. Bij gebrek aan beter. Want wat wil je dat ik doe? Het is kiezen tussen de hel en het vagevuur. De één scheldt iedereen uit, de ander liegt. Niet stemmen? Dan geef ik 'die racist' vrij spel, hè."

Koosnaampjes

Van de zeven andere mensen die we in de rij voor het stemlokaal nog polsen, zijn er slechts twee die resoluut vóór een kandidaat zeggen te kiezen. Negatief stemgedrag viert hoogtij in Texas. En bij uitbreiding de hele VS. Onderzoek wijst immers uit dat dubbel zoveel Amerikanen in deze verkiezingen tégen de andere kandidaat stemmen in vergelijking met acht jaar geleden. Liefst 41% van de Clinton-kiezers stemt louter tegen Trump. En 51% van de Trump-kiezers doet hetzelfde tegen Clinton. Nooit eerder was het antiklimaat zo groot in de VS. Ook gevoelsmatig ervaren beide kiespublieken de rivaal als extreem negatief. Toen onderzoekers aan Clinton-kiezers vroegen om Trump in één woord te omschrijven, kwamen er quasi enkel krachttermen naar boven. Van 'loser' over 'idioot' tot het wel heel plastische 'asshole'. Omgekeerd bedachten Trump-kiezers Hillary met koosnaampjes als 'leugenaar', 'crimineel' en zelfs 'bitch' (zie tekstballonnen). Ongezien in de geschiedenis van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Het contrast met 2008, toen de campagne van Barack Obama de VS enthousiast maakte, is groot. Vraag maar aan Oprah Winfrey.

In december 2007 staat tv-legende Oprah op een podium in Iowa achter het spreekgestoelte. Met vochtige ogen kijkt ze de zaal in. "Mensen van Iowa, ik ben hier om jullie te zeggen..." Haar stem stokt even. Ze pauzeert voor extra dramatiek en zegt dan trots: "He is the one! People, he is the one!" Negen jaar nadat ze Obama prees als De Uitverkorene, zit Oprah in de sofa van de 'TD Jakes Show'. Ze kijkt verveeld de zaal in en zucht. "Iedereen van jullie zal dit al eens gehoord hebben van vrienden of familie: 'Mja, ik weet niet of ik voor Clinton kan stemmen. Ik heb haar niet graag.'" Winfrey trekt een grimas, herhaalt de woorden 'Ik heb haar niet graag' op een zagerig toontje en kijkt streng naar het publiek. "Mensen, jullie hoeven haar niet thuis uit te nodigen, hè! Je moet Clinton niet graag hebben. Je moet er alleen voor stemmen. Of wil je een demagoog als president?" Angst voor de ander is de meest wervende boodschap geworden in deze campagne. Het lokt de Amerikanen voorlopig even massaal naar het kieslokaal als andere jaren, maar stemmen doen ze in veel gevallen met een wasknijper op de neus.