Waarom vrouwen meer Alzheimer ontwikkelen
Vrouwen lopen dubbel zoveel kans om Alzheimer te ontwikkelen. De vraag is waarom. Ze leven langer, en hebben dus sowieso meer kans op ouderdomsziekten. Ook hormonen, zoals oestrogeen en schildklierhormonen, zouden een belangrijke rol spelen, hormoontherapie zou dat effect kunnen verminderen en hopelijk zelfs tegengaan.
De theorie wordt ondersteund door onderzoek waaruit blijkt dat vrouwen zonder eierstokken (en dus zonder vrouwelijke hormonen oestrogenen) 140 procent meer kans hebben om Alzheimer te ontwikkelen. Hetzelfde gebeurt tijdens de menopauze, die mannen niet doormaken. Dit zou het verschil in Alzheimer (deels) kunnen veroorzaken.
"Vrouwen die een hysterectomie ondergaan, laten vaak ook de eierstokken verwijderen. Zij produceren oestrogenen, dus als ze weggenomen worden, zakt die productie in elkaar", legt professor Walter Rocca, een neuroloog aan de Mayo Clinic in Minnesota.
De oplossing is dan ook simpel: de vrouwen extra oestrogenen toedienen, wat hun risico op Alzheimer 'normaliseert'. Alleen is nog niet zeker dat oestrogenen het risico verlagen, en we weten ook nog niet in welke dosis en hoe lang het moet worden toegediend.
Probleem: dokters zijn niet dol op hormoontherapie, vanwege de link met kanker en hartziekten. Toch vindt Rocca de hormoonbehandeling tussen de 50ste en 60ste verjaardag verdedigbaar.
"Het gevaar lijkt afwezig als de oestrogenen zijn toegediend tijdens of vlak voor de menopauze. De daling van oestrogeen tijdens de menopauze kan het risico op Alzheimer doen pieken."
Oestrogeen is niet het enige hormoon dat een rol speelt. Ook slecht functionerende schildklieren zijn gelinkt aan cognitieve aftakeling en dementie. Mannen lijden minder vaak aan een slecht werkende schildklier, maar hebben wel verhoogde stereoïdehormonen ten gevolge van stress wat de hersenen beschadigt, en het risico op Alzheimer verhoogt.
Het is geen geheim dat mannen- en vrouwenhersenen verschillend zijn, dus is het geen wonder dat een 'hersenziekte', zoals Alzheimer, zich op een verschillende manier manifesteert. Vrouwen hebben ook meer kans op depressie, maar minder op hersenschade na een ongeval, bijvoorbeeld.
Uit eerdere onderzoeken werden ook al veel geslachtsverschillen vastgesteld wat betreft Alzheimer, maar wie worden te vaak genegeerd. De onderzoekvaststellingen op een rijtje:
1) Alzheimerpatiënten hebben klompjes beschadigde proteïnen ('plaatjes en knopen') in hun hersenen. "Afhankelijk van het geslacht, bevinden die plaatjes en knopen zich op een andere plaats in de hersenen: bij mannen (90 procent) in de hypothalamus, het gebied dat honger, dorst en seks reguleert. Bij vrouwen is dit slechts 10 procent", legt professor neurobiologie Larry Cahill uit.
Vrouwen worden vooral getroffen in een gebied niet zo ver van de hypothalamus, een gebied dat de aanmaak van acetylcholine controleert. Dat veroorzaakt een groot verschil in symptomen en gedrag, en is niet grondig onderzocht.
2) De plaats is niet de enige factor die een rol speelt: zelfs al hebben mannen en vrouwen evenveel 'knopen' in de hersenen, de gevolgen bij vrouwen waren erger, zo concludeerden onderzoekers aan Rush University Medical Center in Chicago.
3) Vrouwen takelen ook sneller af dan mannen, zelfs al bevinden ze zich (ogenschijnlijk) in dezelfde fase van de ziekte, zo zegt een onderzoek aan University of Hertfordshire. Dat zou betekenen dat mannenhersenen van nature beter beschermd zijn.
4) Vrouwen wiens moeder Alzheimer kreeg, hebben dubbel zoveel kans om de ziekte te ontwikkelen dan vrouwen wiens vader werd getroffen, zo stelde University van Kansas vast.
5) Een variant van het gen apoE4 geeft vrouwen 50 procent meer kans op Alzheimer, ontdekte psychiater Pauline Maki, verbonden aan de universiteit van Illinois, Chicago. "Dat is al 15 jaar bekend, en komt ongeveer voor bij 20 procent van de bevolking, maar het is nog nooit opgevolgd."
Waarom vrouwen 'vergeten' worden
"Neurobiologen sluiten te gemakkelijk geslacht uit als factor. Voor de onderzoeken gebeurt het meeste onderzoek op mannelijke ratten omdat vrouwtjes moeilijker zijn om mee te werken, maar dat maakt dat we een boel missen", zegt Larry Cahill.
De ingewikkelde hormoonhuishouding van vrouwen (ook vrouwelijke ratten) maakt de resultaten ook gecompliceerder en lastiger te interpreteren, waardoor onderzoekers ervan wegblijven, suggereert dr Maki.
Tot slot zijn er ook nog de kosten: ook vrouwtjesratten betrekken betekent twee keer zoveel proefratten om de resultaten betrouwbaar te houden, en heeft wellicht ook tot gevolg dat de verkoop van geslachtsspecifieke medicatie halveert, en dus minder opbrengt.
Genetisch gemanipuleerd
Bovendien lijden ratten normaal gezien niet aan Alzheimer: ze moeten daartoe genetische gemanipuleerd worden. De vrouwtjes worden daar agressiever en gevaarlijker van, en betekent dat alle ratten in een aparte kooi moeten zitten, wat de kosten ook opdrijft.
"Het heeft nadelige gevolgen dat we dat verschil tussen mannen en vrouwen op dit vlak over het hoofd zien. We hebben echt meer gegevens nodig, want vrouwen verliezen het pleit hierdoor. En omdat ze langer leven, krijgen ze sowieso nog meer te maken met Alzheimer", argumenteert professor neuro-endocriene farmacie, Glenda Gillies.
Vrouwen versus hartaanvallen
De tendens om geslacht als factor uit te schakelen bij onderzoek naar ziekten is een wijdverspreid probleem. Zo sterven vrouwen nog altijd vaker aan een hartaanval dan mannen, ondanks het feit dat ze er minder krijgen.
De reden is dat vrouwen geen 'typische' (mannelijke) symptomen vertonen, zoals pijn in de linkerarm, waardoor de diagnose te laat wordt gesteld. Vrouwen klagen eerder over misselijkheid, duizeligheid, kortademigheid, hebben last van de maag en zijn ronduit uitgeput.
