Atmosfeer speelt grote rol bij opwarming Noordpool
De Noordpool warmt veel sneller op dan de rest van de aarde, maar dat komt niet alleen doordat smeltend ijs en sneeuw de pool donkerder maken zodat die meer warmte vasthoudt. "De atmosfeer is minstens even belangrijk", stellen twee Duitse meteorologen in Nature Geoscience.
De snellere opwarming van de polen vergeleken met de rest van de planeet, blijkt zowel uit metingen als uit computermodellen. Volgens satellietmetingen van NASA warmde de Noordpool de laatste veertig jaar circa 1,9 graden op, tegen zo'n 0,8 graden wereldwijd.
In de computerprognoses van bijvoorbeeld het VN-klimaatpanel IPCC kan in sommige scenario's de opwarming van de aarde in het jaar 2100 gemiddeld 4 graden zijn, maar het dubbele daarvan op de Noordpool.
Bij zulke scenario's wordt doorgaans het wegvallen van witte, reflecterende oppervlakken in het poolgebied aangewezen als belangrijkste reden dat de opwarming er relatief snel verloopt. Donkere bodems en zeewater - in plaats van sneeuw en ijs - absorberen veel meer zonnewarmte, die daardoor gemakkelijker in het klimaatsysteem blijft steken.
Donkerder poolregio's
Volgens Felic Pithan en Thorsten Mauritsen van het Max Planck Instituut in Hamburg is echter al jaren bekend dat in computermodellen de polen ook sneller opwarmen als daarin helemaal geen rekening is gehouden met de donkerder poolregio's. Ze vlooiden voor hun studie in Nature Geoscience bestaande simulaties door van het veranderende poolklimaat, om in te schatten welke processen bijdragen aan de snellere opwarming en hoe groot de rol is van die processen.
Daarbij blijkt het effect van verticale luchtbewegingen even groot als dat van de donkerdere oppervlakken. In het poolgebied is de luchtkolom bij het oppervlak relatief koud en zijn er daarom beperkte verticale luchtbewegingen. Daardoor blijft opwarmende lucht gemiddeld langer bij de grond dan in de tropen, waar juist heftige verticale luchtbewegingen normaal zijn. Gevolg is dat aan de polen de lucht nabij het oppervlak sterker opwarmt dan in gematigder streken of aan de evenaar.
De Max Planck-studie laat ook zien dat het 'albedo-effect' - de hoeveelheid zonnestralen die door een oppervlak teruggekaatst wordt - wel degelijk een rol speelt in de snellere opwarming van de Noordpool. "Maar het is niet de hoofdzaak, zoals vaak wordt beweerd", aldus onderzoeker Pithan.
Toenemende luchtvochtigheid
De onderzoekers bekeken ook de rol van andere effecten, zoals toenemende luchtvochtigheid en veranderende bewolkingspatronen. Die effecten zijn relatief onbelangrijk, concluderen ze, of werken in sommige gevallen zelfs licht koelend.
