Heeft u extra vitamine D nodig?

Is het aangeraden vitamine D-supplementen te nemen? Dat blijft een van de meest prangende vragen in de voedingsleer. De aanbevelingen maken nog steeds het voorwerp uit van vele discussies. Volgens dr. JoAnn Manson, professor geneeskunde aan Harvard Medical School, is het "het wilde westen". "In de plaats van opheldering, leiden de vele onderzoeken alleen maar tot meer vraagtekens", zegt ze aan het Amerikaanse Time Magazine.

Ons lichaam heeft vitamine D nodig om calcium uit de voeding in het lichaam op te nemen. De vitamine is daarom noodzakelijk voor de groei en het behoud van stevige botten en tanden. De belangrijkste bron van vitamine D is zonlicht, maar ook vette vis en in mindere mate vlees en eieren bevatten vitamine D.

Hoevéél vitamine D ons lichaam nu juist nodig heeft, of het aangeraden is supplementen in te nemen en of dokters ons vitamine D-niveau routinematig zouden moeten controleren, staat echter nog steeds ter discussie.

Een studie die zopas in het vakblad JAMA International Medicine verscheen, toonde alvast aan dat de inname van vitamine D het risico op valpartijen bij oudere personen in Finland niet verlaagde. Het onderzoek vergeleek de effecten van sporten en de inname van D-supplementen op valpartijen en de resulterende verwondingen. Opmerkelijk daarbij was dat sporten de kans op een ernstige verwonding wel met de helft bleek te verminderen.

Dat betekent echter niet dat het innemen van supplementen helemáál niet loont. De Amerikaanse non-profits Institute of Medicine en US Preventive Services Task Force evalueerden recent al het bewijsmateriaal dat er voorhanden is en besloten dat supplementen in veel gevallen wel gunstig zijn - al zijn er enkele belangrijke kanttekeningen.

Enkel voordelen voor beendergestel

Volgens beide non-profits zijn 600 internationale eenheden - of 15 microgram - voldoende voor de meeste gezonde volwassenen en leidt een hogere dosis vitamine D niet noodzakelijk tot meer gezondheidsvoordelen. Ze benadrukken dat de aangetoonde voordelen beperkt zijn tot het beendergestel. Er is niet voldoende bewijs dat D-supplementen kunnen beschermen tegen hartziekte, kanker, diabetes of cognitieve achteruitgang - iets wat wel eens gesuggereerd wordt door kleinere studies.

Meer is dus niet per se beter; in sommige gevallen is het zelfs slechter. Te veel vitamine D kan immers leiden tot calcium in de urine, wat nierstenen kan veroorzaken. Extreem hoge dosissen kunnen calciumafzettingen in de bloedvaten veroorzaken. Dat kan dan weer leiden tot klonters die hartaanvallen veroorzaken.

In ons land bedraagt de aanbevolen dagelijkse inname volgens de Hoge Gezondheidsraad 10 microgram per dag voor volwassenen, of 15 microgram voor personen met risico op osteoporose. Om die aanbevelingen te halen, is volgens de raad soms een verrijking van voedingsmiddelen of een supplement in de vorm van geneesmiddelen nodig.

Etnische verschillen

Toch zijn er ook onderzoekers die waarschuwen voor een behandeling met supplementen, wanneer uit een bloedtest blijkt dat iemand een vitamine D-tekort heeft. Naast de doseringsrisico's zijn er ook studies die uitwijzen dat de labotesten voor het type vitamine D dat in het bloed circuleert - 25-hydroxyvitamine D - mogelijk niet de meest betrouwe maatstaf zijn voor het vitamine D-niveau. Bovendien gebruikt niet elk labo dezelfde standaardtest en hanteren ze verschillende standaarden voor wat beschouwd wordt als een normaal niveau.

Meer informatie is echter op komst, want meerdere grote onderzoeken staan op de agenda. Daarbij zullen proefpersonen willekeurig verschillende hoeveelheden vitamine D-supplementen toegediend krijgen, zodat onderzoekers de effecten op hun gezondheid kunnen bestuderen - van botproblemen tot hartziekte, kanker, diabetes en meer. Aan de grootste studie, VITAL, nemen 26.000 proefpersonen deel. De studies worden uitgevoerd in Europa, de VS, Australië en Nieuw-Zeeland, en de resultaten worden verwacht in 2017.

Verwacht wordt ook dat de studies duidelijkheid zullen verschaffen over raciale en etnische verschillen in het vitamine D-niveau. Sommige studies suggereerden immers dat het vitamine D-niveau mogelijk aan de basis ligt van etnische verschillen bij hartziekte en bepaalde kankers.

Intussen raadt dr. JoAnn Manson aan dat dokters niet systematisch vitamine D-bloedtesten bestellen voor al hun patiënten en dat mensen niet meer dan 600 internationale eenheden van de vitamine innemen als ze voor het overige gezond zijn. De enigen voor wie regelmatig testen wel aangeraden is, zijn zij met malabsorptieproblemen - zoals coeliakie - of mensen met osteoporose of wie een bypassoperatie heeft ondergaan.