Bầu cử 3/11 và tương lai nước Mỹ

Ngày 3/11 tới đây sẽ là ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống tại Hoa Kỳ. Cử tri sẽ bầu tất cả 435 dân biểu Hạ viện và 35 trong số 100 nghị sĩ Thượng viện.

Hiện nay, Bạch Ốc và cả hai viện quốc hội đều do Đảng Cộng hòa nắm giữ và Đảng Dân chủ đang hy vọng sau bầu cử 3/11 sẽ chiếm được đa số trong quốc hội để có thể tạo sức ép buộc Tổng thống Donald Trump phải thay đổi đường hướng, chính sách trong hai năm tới.

Nhưng liệu ông Trump sẽ có thỏa hiệp hay không, đó là điều mà giới quan sát chú ý, vì khi thua ông có thể không thừa nhận kết quả bầu cử, như đã làm năm 2020 khi thua Joe Biden trong cuộc đua vào Bạch Ốc.

Nhiều người quan ngại cách Trump lãnh đạo đất nước trong nhiệm kỳ đầu và hai năm qua thì sẽ có gì thay đổi trong hai năm tới hay không, khi mà tổng thống không quan tâm đến dư luận, đến nguyện vọng của dân và chỉ làm những gì ông muốn.

Những người đã được ông Trump chọn vào nội các nếu có quan điểm hay làm việc khác ý tổng thống thường bị cách chức hay từ chức, như trong nhiệm kỳ đầu, 2017-2021, với ba Cố vấn An ninh Quốc gia Michael Flynn, H.R. McMaster và John Bolton; Ngoại trưởng Rex Tillerson, Giám đốc FBI James Comey, Chánh văn phòng Reince Priebus, Tổng Chưởng lý Jeff Sessions và cả chục nhân viên cấp cao khác.

Vì thế trong hai năm của nhiệm kỳ hai, các quan chức trong nội các đã làm việc một cách trung thành theo ý tổng thống.

Trên đài truyền hình Newsmax hôm 15/10, khi người dẫn chương trình Rob Finnerty hỏi ông có tin tưởng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không, Tổng thống Trump trả lời: "Tôi không tin bất cứ ai. Trong thế giới chính trị, tôi không tin ai hết."

Tổng thống Trump đang thách thức cách tổ chức bầu cử, cách đếm phiếu ở nhiều bang và có thể can thiệp vào tiến trình bầu cử như ở bang Alaska.

Theo hãng tin Reuters ngày 24/10, công tố viên liên bang vừa gửi thư đến văn phòng tổ chức bầu cử ở các quận hạt California, kèm danh sách để yêu cầu xác minh tình trạng công dân của hàng ngàn cử tri vì nghi ngờ họ không có quốc tịch Mỹ.

Reuters dẫn nguồn tờ báo The New York Times cho biết các lá thư này đã được gửi đến tất cả 58 quận hạt ở bang này.

Công tố viên ra thời hạn trong vòng 48 giờ văn phòng bầu cử phải cung cấp số an sinh xã hội, số căn cước và bản sao giấy ghi danh bầu cử của những người được nêu tên trong danh sách - một thời hạn mà phát ngôn viên cục Bầu cử Quận Contra Costa nói "không thể thực thi được".

Cũng theo tin Reuters, chính quyền Trump từng đưa ra con số 20.000 người không phải công dân Mỹ ở bang California đã đăng ký đi bầu hay tham gia bầu cử

Theo Bộ Tư pháp Mỹ hôm 19/10, đã có 28 người cũng ở bang này bị truy tố vì ghi danh đi bầu dù không có quốc tịch.

Giới chức phụ trách tổ chức bầu cử của California phản đối đòi hỏi của chính quyền Trump vì cho rằng yêu cầu của công tố liên bang có thể làm trì hoãn việc chứng nhận kết quả bầu cử và có nguy cơ tước đoạt quyền bầu cử của công dân.

Chỉ còn một tuần nữa là đến ngày bầu cử. Tổng thống Trump, cựu Tổng thống Barack Obama, cựu Phó Tổng thống Kamala Harris đang đến nhiều nơi để vận động cử tri ủng hộ cho ứng cử viên của đảng mình.

Hiện nay trong Hạ viện, Đảng Cộng hòa nắm đa số mong manh với 218 ghế và Đảng Dân chủ 214 nên việc giữ ghế rất quan trọng.

Trong số 435 dân biểu được bầu chỉ có 45 địa hạt được xem là chiến địa để quyết định đảng nào sẽ nắm đa số trong hai năm tới. Còn lại 390 ghế khó lật chuyển từ đảng này qua đảng khác, theo truyền thống chính trị của từng địa hạt đã có.

Tại Thượng viện, Đảng Cộng hòa cũng nắm đa số 53-47 và với 35 ghế được bầu lại, trong đó có 7 ghế mang tính chiến địa tại các bang Alaska, Ohio, Iowa, Kansas, Maine, Michigan, Texas, theo thông tin phân tích từ ballotpedia.org.

Chưa đến ngày bầu cử chính thức nhưng cử tri đã có thể bầu chọn sớm bằng cách gửi phiếu qua bưu điện, bỏ vào thùng phiếu đặt tại nhiều nơi trong quận hạt hay đích thân đến phòng phiếu.

Tổ chức theo dõi bầu cử Election Lab tại Đại học Florida cho biết tính đến ngày 23/10 đã có 23 triệu cử tri bỏ phiếu sớm, 54,6% bằng thư và 45,4% đã đến các phòng phiếu để bầu.

Kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống năm 2022 đã có 112 triệu cử tri tham gia bỏ phiếu, chiếm 46% số cử tri trên toàn nước Mỹ.

Năm 2024, con số này là 64%, theo số liệu từ tổ chức nghiên cứu Pew Research Center. Vận động tranh cử trong những ngày chót đang diễn ra sôi nổi.

Đảng Dân chủ kêu gọi ủng hộ cho các ứng viên của đảng để đưa nước Mỹ ra khỏi tình trạng khó khăn kinh tế hiện nay, khi giá xăng dầu cao, vật giá leo thang, người có việc làm nhưng không thể mua nhà vì lãi suất cao và giá nhà vượt ngoài khả năng tài chính, việc can dự trực tiếp của Hoa Kỳ trong cuộc chiến với Iran, gián tiếp can dự vào chiến tranh Ukraine tốn mấy trăm tỉ đô la cho ngân sách quốc gia.

Những người ủng hộ Đảng Cộng hòa cho rằng các chính sách của Tổng thống Trump đang đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại qua khẩu hiệu Make America Great Again (MAGA), kinh tế ổn định, thâm thủng thương mại giữa Mỹ với các quốc gia giảm nhờ chính sách thuế đối ứng mới, các chỉ số thị trường chứng khoán tăng trên 10% trong hai năm qua, mức thất nghiệp 4,2%.

Họ nói rằng Đảng Dân chủ đang tìm cách muốn phá hoại nước Mỹ, muốn đưa Hoa Kỳ theo con đường xã hội chủ nghĩa.

Trong nội bộ Đảng Dân chủ, khuynh hướng dân chủ xã hội chủ nghĩa – democratic socialist – đang nổi lên với những dân cử nổi tiếng như các Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Elizabeth Warren, Dân biểu Alexandria Ocasio-Cortez, Thị trưởng New York Zohran Mamdani.

Theo tuần báo U.S. News & World Report ngày 8/10/2026, kỳ bầu cử sắp tới có một số ứng cử viên theo khuynh hướng dân chủ xã hội chủ nghĩa đang tranh đua trong vòng chung kết để vào quốc hội, nổi bật là Donavan McKinney ở bang Michigan, Melat Kiros ở Colorado, Chris Rabb ở Pennsylvania, Rashida Tlaib tái tranh cử ở bang Michigan, Angela Gonzales-Torres ở California.

Nhiều chính trị gia của Đảng Dân chủ đã bị Trump dán nhãn là cộng sản.

Trên thế giới, những quốc gia thực sự theo chủ nghĩa xã hội dân chủ và các nước cộng sản thì hoàn toàn khác nhau. Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển là những quốc gia điển hình của xã hội chủ nghĩa dân chủ. Pháp cũng gần tương tự vì mọi người dân có bảo hiểm y tế, học phí đại học rất thấp và vai trò của nghiệp đoàn rất mạnh để bảo vệ quyền lợi công nhân.

Các nước cộng sản tiêu biểu như Trung Quốc, Việt Nam, Cuba là nơi người dân không có những quyền căn bản như tự do biểu đạt, tự do ứng cử, tự do lập hội, không được lập đảng, không có công đoàn độc lập, không được xuống đường biểu tình.

Nhiều người Việt khi nghe cụm từ "xã hội chủ nghĩa" là liên tưởng đến những gì xảy ra tại Việt Nam trong nửa thế kỷ qua dưới chế độ cộng sản, nên khi Trump tấn công chủ nghĩa xã hội là ủng hộ một cách cuồng nhiệt.

Với tầm nhìn như thế nên trong cuộc vận động tranh cử của các ứng viên gốc Việt, người của Đảng Dân chủ cũng thường bị dán nhãn cộng sản.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa các chế độ xã hội chủ nghĩa, cộng sản độc đoán mà Trung Quốc, Việt Nam đang đi theo – ít nhất là về mặt lý thuyết – với thực tế chủ nghĩa xã hội dân chủ trên thế giới mà một số chính trị gia theo Đảng Dân chủ đang xiển dương.

Trong cộng đồng người gốc Việt, tranh cử sôi nổi nhất là ở Địa hạt 45, bao gồm Quận Cam, California có đông người Việt, nơi dân biểu đương nhiệm Derek Trần, theo Đảng Dân chủ, đang đối đầu với Chuong Vo của Đảng Cộng hòa.

Trước đây, địa hạt này là thành trì của Đảng Cộng hòa. Sau khi vẽ lại địa hạt, mấy lần bầu chọn gần đây, đại diện dân cử của địa hạt chuyển qua lại giữa hai đảng.

Dân biểu Derek Trần bị dán nhãn cộng sản chỉ vì ông bỏ phiếu chống lại những chính sách phía Đảng Cộng hòa đưa ra, dù đó là điều bình thường trong sinh hoạt chính trị lưỡng đảng.

Thực tế, đối với những gì liên quan đến Việt Nam và cộng đồng người Việt, Dân biểu Derek Trần đã có nhiều hoạt động thực tế, từ vinh danh cờ vàng tại quốc hội, nêu vấn đề vi phạm nhân quyền của Hà Nội, đến việc bảo trợ tù nhân lương tâm.

Chẳng hạn, vào tháng 3/2026, ông đã viết thư cho Tổng Bí thư Tô Lâm để nêu quan ngại về tình trạng vi phạm nhân quyền, đồng thời đề nghị được đi thăm các tù nhân lương lâm tại Việt Nam.

Nhìn từ quan điểm của cử tri gốc Việt trong địa hạt mang tính đại diện cho cộng đồng người Việt tại Mỹ, những dân cử của khu vực trong mấy chục năm qua dù là Cộng hòa như Bob Dornan, Dana Rohrabacher, Michelle Steel hay Dân chủ như Loretta Sanchez, Lou Correa thì cũng đều ủng hộ cờ vàng, thường xuyên lên tiếng cho tù nhân chính trị và đòi Hà Nội tôn trọng nhân quyền.

Hai năm trước, Derek Trần thắng dân biểu Cộng hòa đương nhiệm Michelle Steel hơn 600 phiếu nên Địa hạt 45 đang được xem là chiến địa.

Dân biểu Hakeem Jeffries, lãnh đạo Dân chủ trong Hạ viện, hôm 22/10 đã đến Quận Cam vận động cho Derek Trần tái tranh cử nhiệm kỳ thứ hai để giữ ghế cho Đảng Dân chủ.

Kỳ bầu chọn năm nay có 27 ứng cử viên gốc Việt ra tranh cử nhiều chức vụ công quyền tại Quận Cam.

Đáng chú ý là tranh chức thị trưởng Westminster, thủ phủ của người Việt. Có ba ứng viên đang dẫn đầu là đương kim Thị trưởng Chi Charlie Nguyen, Phó Thị trưởng Carlos Manzo và Nghị viên Kimberly Ho. Nếu bị chia phiếu giữa các ứng viên gốc Việt, Phó Thị trưởng đương nhiệm Carlos Manzo có thể thắng.

Từ năm 2012 đến nay, chức vụ thị trưởng Westminster do người gốc Việt nắm giữ. Đây cũng là nơi xuất hiện chính trị gia gốc Việt đầu tiên tại Hoa Kỳ, khi ông Tony Lâm được bầu làm nghị viên thành phố hồi năm 1992.

Thành phố Garden Grove kế bên có cựu nghị viên Thu-Ha Nguyen tranh chức thị trưởng, đối đầu với thị trưởng đương nhiệm Stephanie Klofenstein.

Hai thành phố, Westminster với 42.000 dân, 46% gốc Việt, và Garden Grove với 173.000 dân, 32% gốc Việt, được coi là trung tâm của Little Saigon, Quận Cam. Cả hai nơi đã có thị trưởng gốc Việt và hội đồng thành phố với đa số nghị viên cũng là gốc Việt.

Cộng đồng người Việt tại đây cũng đang chú ý đến Tracy La, ứng cử vào hội đồng giáo dục thành phố Garden Grove, Khu vực 4.

Cô là người của tổ chức VietRise đã công khai lên tiếng, phổ biến các tài liệu ca ngợi Hồ Chí Minh và thành quả giành độc lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, những việc làm đã bị nhiều người trong cộng đồng lên án. Tranh cử cho chức vụ này có hai người Việt khác là Quan Vuong và John Giang Nguyen.

Trên vùng thung lũng điện tử San Jose, bầu cử năm nay không có nhiều ứng viên gốc Việt. Đáng chú ý là cuộc tranh cử chức nghị viên Khu vực 7 giữa nghị viên đương nhiệm Bien Doan và Van Le, ủy viên giáo dục của Eastside Union High School District.

Đây là khu vực đông người Việt và Mexico, có nghị viên gốc Việt đầu tiên là Madison Nguyen được bầu vào hội đồng thành phố năm 2005 và là phó thị trưởng phục vụ đến năm 2014. Nghị viên Tam Nguyen kế vị chỉ được một nhiệm kỳ rồi ứng viên gốc Mexico thắng năm 2018.

Người Việt chiếm khoảng 15% trong số gần một triệu cư dân San Jose. Một thời gian đã có 2 nghị viên gốc Việt trong hội đồng thành phố, đại diện cho hai khu vực khác nhau là Tam Nguyen và Manh Nguyen. Sau bầu cử 2020, khi Nghị viên Diep Lan thất cử thì không còn người gốc Việt trong nghị trường.

Bầu cử năm 2022, Bien Doan thắng và đang tái tranh cử cho nhiệm kỳ hai, đối đầu với Van Le. Lần bầu chọn này, dù ai thắng người Việt vẫn có mặt trong nghị trường San Jose.

Tuy là khu vực truyền thống lâu đời của Đảng Dân chủ với các dân biểu trong quốc hội đều là người của đảng này, từ Don Edwards, Norman Mineta đến Mike Honda, Zoe Lofgren, Ro Khanna, Sam Liccardo, nhưng nhiều người Việt ở đây vẫn ủng hộ Đảng Cộng hòa.

Điều này có thể nhìn thấy qua những bảng vận động tranh cử trong khu thương mại Grand Century Mall trên đường Story Rd., là trung tâm của Little Saigon San Jose, với toàn bảng vận động của các ứng viên Cộng hòa trong khi thiếu vắng ứng viên Dân chủ. Ứng viên thống đốc Steve Hilton của Đảng Cộng hòa đã hai lần đến khu vực này gặp gỡ cử tri gốc Việt.

Khuynh hướng chính trị của cử tri Việt trước đây đa số ủng hộ Đảng Cộng hòa, nay đang nghiêng nhiều hơn về Đảng Dân chủ.

Theo số liệu khảo sát năm 2024 của tổ chức nghiên cứu AAPI Data, 42% cử tri gốc Việt theo Dân chủ, 37% theo Cộng hòa và 19% có khuynh hướng độc lập. Bốn năm trước đó, số cử tri Việt ủng hộ Dân chủ là 33%, Cộng hòa 48% và độc lập 23%.

Hiện nay, tham gia chính trị của người Việt vào dòng chính, ở Little Saigon Quận Cam có Dân biểu bang Ta Tri là người Đảng Cộng hòa, đang tái tranh cử nhiệm kỳ thứ ba.

Còn hầu hết dân cử gốc Việt tại Mỹ là thành viên của Đảng Dân chủ, gồm có Dân biểu bang California Stephanie Nguyen, Dân biểu bang Texas Hubert Vo, Dân biểu bang Massachusetts Tram Nguyen, Dân biểu bang Virgina Kathy Tran.

Nghị viện bang Oregon hiện có 3 dân biểu là Daniel Nguyen, Hai Pham và Thượng nghị sĩ Thuy Tran đều là thành viên Đảng Dân chủ.

Kỳ bầu sơ bộ năm nay có nhiều ứng viên gốc Việt đã ra tranh cử vào Quốc hội Hoa Kỳ: Trinh Ha, ứng viên Cộng hòa từ bang Washington; Julie Trang Le, ứng viên Dân chủ từ bang Minnesota; Tram Nguyen, ứng viên Dân chủ từ bang Massachusetts; nhưng chỉ có Derek Trần, Dân chủ, và Chuong Vo, Cộng hòa, tại cùng Địa hạt 45 California, được vào chung kết.

Kết quả bầu cử 3/11 tới đây, dù Derek Trần hay Chuong Vo thắng, thì trong quốc hội Mỹ vẫn có một dân biểu đại diện cho người Việt.