Kapitein Titanic: "Vrouwen en kinderen eerst"
De Titanic was vier dagen onderweg toen het schip een ijsberg raakte. Dat gebeurde in de nacht van 14 op 15 april. De komende dagen getuigen overlevenden over de bange uren na de klap. Vandaag bekijken we ook de bemanning van het schip, met natuurlijk de bekende kapitein Smith.
DEEL 3: Vrouwen en kinderen eerst
De ramp met de Titanic rukte veel gezinnen uit elkaar. Vrouwen en kinderen moesten zoals het hoort eerst gered worden. Dat geld geen garantie was om de ramp te overleven, bewijst het feit dat de rijkste man aan boord van de Titanic samen met het schip verging. John Jacob Astor IV, bekend van het Waldorf-Astoria Hotel, geloofde aanvankelijk niet dat de Titanic zou zinken. Toch bracht hij zijn zwangere echtgenote meteen naar een reddingssloep. Zelf mocht hij de sloep niet betreden. Veel passagiers getuigden in brieven aan familie over de aanwezigheid van de rijke zakenman. Op 22 april werd zijn lichaam teruggevonden. Volgens sommige getuigen was het lichaam zwaar verminkt en zou hij onder een schoorsteen beland zijn, maar dat verhaal werd nooit bevestigd. In de zomer van 1912 werd zijn zoontje John Jacob Astor VI geboren.
Mensen met verschillende achtergronden deelden het lot van Astor. De 15-jarige Edith Brown verloor haar zus en haar vader in de ramp. Het gezin uit Zuid-Afrika had plannen om een hotel te openen in Seattle. Tijdens de reis schreven ze een postkaartje om het thuisfront te laten weten dat de trip goed verliep. Edith had de kaart nog steeds in de zak van haar jas toen ze in reddingsboot nummer 14 geholpen werd. Ze zag haar vader voor het laatst toen hij op het dek toekeek met in zijn ene hand een sigaar en brandy in zijn andere. Het postkaartje bereikte uiteindelijk de familie in Johannesburg, omdat Edith het zelf ging overhandigen.
Voor veel familieleden van slachtoffers waren postkaarten het laatste aandenken aan hun geliefden. Stephen Curnow Jenkins was aanvankelijk van plan om met een ander schip naar de Verenigde Staten te reizen, maar de kolenstaking dwong hem aan boord te gaan van de Titanic. Hij was er echter niet gerust in en liet zijn dierbaarste bezittingen, zoals een horloge, achter bij zijn ouders. Hij had een kaartje verzonden in Southampton, Cherbourg en Queenstown. Dat waren de drie plaatsen waar de Titanic halt hield. "Ik ben nog niet ziek geweest. Het is een mooi schip om op te varen. De volgende keer schrijf ik jullie vanuit New York. Jullie liefdevolle zoon Stephen", stond er op het laatste kaartje. Stephen overleed enkele dagen later.
Over de oorzaak van de ramp en de bemanning van het schip is al veel geschreven. Kapitein Edward Smith was geen onbekende toen hij het bevel over de Titanic kreeg. Hij had bijvoorbeeld al een verleden aan boord van de Olympic, het eerste schip uit de supervloot van White Star Line. Hoe Smith precies om het leven kwam is niet geweten. Sommige verhalen vertellen dat hij zich opsloot in zijn cabine nadat het schip de ijsberg geraakt had. Andere geruchten stellen dat hij tot de laatste minuut actief was aan de radio. En nog een andere getuige gelooft dat hij de kapitein in zee zag springen, enkele minuten voor de Titanic definitief naar de diepte begon te zakken. Smith was mogelijk aan zijn laatste grote reis als kapitein bezig, al zou de maatschappij hem willen houden hebben tot de opvolger van de Titanic gebouwd was. Zijn familie bleef in de decennia nadien niet van rampspoed gespaard. Zijn weduwe verongelukte onder een taxi, zijn kleinzoon stierf als piloot tijdens de Tweede Wereldoorlog en zijn kleindochter overleed aan de gevolgen van polio.
Robert Hichens stond aan het roer toen de Titanic de ijsberg raakte. Hij herinnert zich dat eerste officier Murdoch de telefoon opnam en de melding kreeg dat er een ijsberg in zicht was. "Zijn hand lag op de hendel om de motoren stil te leggen, toen de klap er kwam. Hij legde vervolgens de motoren stil en sloot de waterdichte deuren." Hichens getuigde dat de kapitein meteen kwam kijken en het bevel gaf de deuren te sluiten. Toen bleek dat dit al gebeurd was, zond hij iemand om de schade op te meten. "Hij keerde echter nooit terug en was waarschijnlijk de eerste man die het leven liet op de Titanic." In de daaropvolgende minuten werden noodsignalen uitgestuurd en vuurpijlen afgevuurd. Naast kapitein Smith overleefden hoogste officier Wilde en eerste officier Murdoch de ramp ook niet.
Volgens bemanningslid Samuel Hemming duurde het niet lang voor de ernst van de situatie duidelijk werd. Thomas Andrews, die bij het bedrijf werkte dat de Titanic ontworpen had, liet al kort na de botsing verstaan dat de Titanic gedoemd was te zinken. De bootsman kwam hem het onheilspellende bericht melden. "Maak dat jullie wegkomen, jongens. Jullie hebben nog een half uur te leven", zei hij. "Dit bericht komt van Mr. Andrews. Hou het voor jullie zelf en vertel het niet verder."
"De kapitein was tot 22 uur zijn gasten aan het vermaken", getuigt Charles Emil Henry Stengel. "Maar neem het van mij aan dat hij niet aan het drinken was. Hij rookte sigaren, maar hij dronk geen alcohol. Ik had nog niet veel geslapen toen ik in het midden van een nachtmerrie gewekt werd door een schok. Ik ging voor alle zekerheid kijken op het dek, maar daar waren maar enkele mensen aanwezig en niemand leek zich zorgen te maken. Pas toen ik de uitdrukking op het gezicht van de kapitein zag, begon ik onraad te ruiken. Als ik hem niet gezien had, zou ik niets vermoed hebben. Maar toen wist ik dat we in gevaar waren."
In derde klasse sloeg de paniek snel toe. Bertha Mulvihill was op weg naar haar verloofde en lag in bed op het ogenblik van de klap. In de gang waren passagiers door elkaar aan het lopen en hevig aan het schreeuwen. Een zeeman vertelde haar wat er aan de hand was: "Geen reden tot paniek, klein meisje, we hebben een ijsberg geraakt." Vervolgens begon ze zelf ook te roepen, waarop hij haar bij de arm pakte en meesleurde. Op het dek zag ze Italiaanse mannen vechten voor een plaats in de reddingssloepen. "Kapitein Smith verscheen met een pistool in zijn hand. Hij gaf het bevel vrouwen en kinderen eerst te redden en iedere man die het toch probeerde neer te schieten. Zijn woorden deerden de jongens niet, maar de moedige kapitein hield de wacht en liet geen enkele man voor de vrouwen aan boord van de sloepen." Mulvihill werd door de zeeman naar de laatste twee sloepen gebracht. Op dat ogenblik waren de meeste vrouwen al van boord gegaan. Ze herinnert zich een gezin met zes kinderen. De moeder en de kinderen mochten in de sloep, maar de vader mocht niet mee. Ze huilde en smeekte: "Laat mijn man alstublieft meegaan. Ik kan niet leven als hij niet meer thuis zou komen. Zonder hem is er niemand die geld kan verdienen voor deze kleine kinderen." Haar smeekbede haalde niets uit. "De vrouw besloot bij haar echtgenoot te blijven. Ik zag hoe ze haar man en haar kinderen vastgreep, terwijl onze sloep te water gelaten werd. Nadien heb ik niets meer van haar vernomen. Het hele gezin zonk mee met de Titanic."
