Bruin vet: wondermiddel of lege doos?

'Bruin vet', zo genoemd omdat het letterlijk bruin is, heeft de aandacht getrokken van onderzoekers. Wie het vet heeft, zou vanzelf meer calorieën verbranden, dus zonder bijkomende inspanning. Er zouden zelfs verschillende soorten bruin vet bestaan, waarvan één gemaakt wordt onder invloed van koude. Een andere soort wordt gevormd uit de tegenhanger, wit vet, door sport. Sommige wetenschappers halen dit bruin vet aan als de sleutel naar een dieetmiddel dat calorieën verbrandt zonder te bewegen, anderen zijn minder overtuigd. Wat is het nu: wondermiddel of lege doos?

De eerste onderzoeken  lijken alvast veelbelovend. Een studie uitgevoerd door wetenschappers van Harvard en gepubliceerd in Nature toont aan dat spieren op een of andere manier communiceren met het vet in het lichaam en zo allerlei biochemische processen in gang zetten.

Door te bewegen wordt wit vet omgezet in bruin vet, wat verklaart waarom sporten minder vatbaar maakt voor overgewicht, diabetes en andere gezondheidsproblemen.

Irisine
De onderzoekers bekeken meer bepaald de rol van de stof PGC1a, die door de spieren wordt aangemaakt tijdens en na het sporten.  Een toename van de stof PGC1a, zorgt ook voor een toename van het eiwit FNDc5, wat in verschillende stoffen uiteenvalt.

Eén van die stoffen was een onbekende, die 'irisine' werd gedoopt. Het opvallende aan irisine is dat het niet in de spieren blijft hangen, zoals andere reststoffen, maar dat het doordringt tot het bloed en reist naar het schadelijke witte vet rond organen en dat begint te verbranden.

Experimenten
Muizen die zo gekweekt werden dat ze zelf grote hoeveelheden PGC1a aanmaken, bleken grotendeels beschermd tegen overgewicht en diabetes, net als sportende mensen.  Vetgemeste muizen die irisine kregen toegediend, ontwikkelden ook veel minder diabetes en andere ziektes ondanks het verhoogde risico door hun dieet.

In menselijke spieren bleek dan weer meer irisine aanwezig te zijn na een loopprogramma dan ervoor. Irisine doet geen gewicht verliezen, maar schijnt wel gewichtstoename en een verhoogde suikerspiegel te blokkeren.

Wenselijke kwaliteiten
Bruin vet heeft veel wenselijke kwaliteiten: het is 'actief', wat wil zeggen dat het zuurstof verbruikt  en energie nodig heeft (=wit vet) om calorieën te verbranden. Eerst werd gedacht dat we bruin vet (aka 'babyvet') verliezen na de kindertijd en dat geen enkele volwassene het heeft. Ondertussen is duidelijk dat het verschilt van mens tot mens: sommige hebben meer, sommige hebben minder. Sporten kan de hoeveelheid bruin vet doen toenemen.

Bruin vet = geen broze botten?
Het heeft zelfs een relatie met botdensiteit. Clifford Rosen van Tufts University (Boston) onderzocht muizen die geen bruin vet kunnen aanmaken en was gechoqueerd toen hij de staat van hun botten ontdekte: nog erger dan osteoporose. De link tussen de twee kan voorlopig niet verklaard worden.

Honger
Wondermiddel dus...  of niet? Andere wetenschappers, zoals André Carpentier van de Canadese universiteit Sherbrooke, waarschuwen dat de effecten op lange termijn niet gekend zijn. "Ja, bruin vet verbrandt meer calorieën. Maar het kan evengoed zijn dat ze het hongergevoel tegelijk aanzwengelen, en dat de verbrande calorieën zo teniet worden gedaan." Dat lijkt alvast overeen te stemmen met het feit dat gewichtsafname miniem is.

Anders dan muizen
Bovendien is al gebleken dat mensen weliswaar bruin vet hebben, maar veel minder dan muizen en baby's en op andere plekken. Dat bleek onder andere uit testen waarbij de respondenten glucose kregen toegediend en vervolgens in koude ruimtes gescand werden. Het vet nam de glucose op en was zo beter zichtbaar.

Nieuwe scans door het team van dr Carpentier toonden evenwel nog iets opmerkelijk: bruin vet gebruikt gewoon vet als brandstof en niet glucose. Als het witte vet in de eigen cellen op is, dan zuigt het bruine vet wit vet weg bij andere cellen. Deze scans vonden plaats bij mannen in een gekoelde ruimte, zonder dat ze bibberden van de kou. Dit zorgt op zich al voor een hogere calorieke verbranding.

Ook opvallend: hoe meer bruin vet een man had, hoe langer het duurde voor hij begon te rillen.  Of dit bij vrouwen ook zo werkt, is niet honderd procent zeker.

Vragen
En er zijn nog vragen die opduiken. Zoals: 'waarom hebben
dikke mensen geen bruin vet?' Hebben ze gewoonweg geen omdat ze te dik zijn, of is het niet nodig dat het lichaam dit bruin vet 'aanzet' in koude omstandigheden? Sowieso is bruin vet enkel zichtbaar bij slanke of magere mensen in een koude omgeving.

Anderzijds: als sporten wit vet omzet in bruin vet, en koude bruin vet 'aanzet': wat doet sporten in een koude omgeving dan? Is dat gezonder of niet?

Reality check
Er zijn voldoende interessante onderzoeksresultaten om bruin vet uit te sluiten als lege doos. Toch is het (voorlopig) verre van een wondermiddel. De reality check kwam bij de meting die moest aantonen hoeveel calorieën verbrand werden door bruin vet: 250 per 3 uur, oftwel ruim 80 per uur. Ter vergelijking: lopen verbrandt zo'n 500 à 600 calorieën per uur, zes tot zeven keer zoveel dus.

Op zijn best is bruin vet dus een extraatje, een bijkomende beloning voor het sporten (of het lager zetten van de thermostaat). (edp)