De mentale processen van taal in kaart gebracht

Een nieuwe methodologie achterhaalt de mentale processen waaruit taal ontstaat. De theoretische doorbraak van twee onderzoekers aan de VUB werd gepubliceerd in het tijdschrift PLOS One.

Onderzoekers Luc Steels en Katrien Beuls hebben modellen ontwikkeld van de mogelijke strategieën waarmee taalgebruikers aan hun taal sleutelen en tot een consensus komen. De modellen werden in computersimulaties uitgewerkt.

Overeenkomsten
De onderzoekers keken specifiek naar overeenkomsten. In het Nederlands is er bijvoorbeeld overeenkomst van het onderwerp met het werkwoord voor getal zoals in "de bijen sterven uit" en niet "de bijen sterft uit. De eigenschappen van een woord die moeten overeenkomen zijn ofwel impliciet of ze worden expliciet uitgedrukt met woordvormvarianten die aan het woord hangen, zoals in het Duits 'der' versus 'dem'.

Via de computersimulaties hebben ze de stappen achter die fenomenen ontrafeld. Ze laten zien hoe een groep van artificiële agenten taalspelletjes kunnen spelen. Die krijgen bepaalde strategieën mee waardoor aangetoond kan worden welke spontaan leiden tot de vorming van systemen voor overeenkomst. Die vertonen dezelfde eigenschappen die vastgesteld zijn in menselijke talen.

Voorwaarden
De strategieën moeten aan twee voorwaarden voldoen. Enerzijds moeten ze zorgen voor culturele selectie. Als iedereen zelf aan de taal mag sleutelen is het onvermijdelijk dat er veel varianten ontstaan. Anderzijds moet er een consensus kunnen ontstaan zonder dat er een centrale scheidsrechter is. Dat gebeurt als de strategie zelf-organisatie volgt, wat betekent dat er een verband is tussen het gebruik van een taalelement het succes ervan in de communicatie.